Zweedse leger krijgt weer dienstplicht

afschrikking | De dienstplicht is er terug, nu voor mannen én vrouwen. Op Gotland gaat de legerbasis opnieuw open. Zweden bouwt de defensie weer op nu Rusland 'rare sprongen' maakt.

Bij aankomst op Gotland is de dreiging allesbehalve voelbaar. In de haven van het eiland, halverwege Zweden en Letland, word je niet verwelkomd door patrouilles, de terminal heeft geen detectiepoortjes. De plaats Visby mag dan een stevige vestingwal hebben maar die staat al sinds de Middeleeuwen overeind.

De situatie oogt misschien weinig explosief, maar het zit de minister van defensie Peter Hultqvist toch niet lekker. Gotland heeft een kwetsbare ligging, zo midden in de Oostzee. De offensieve houding van Rusland, vooral de inval in Oekraïne en de Krim, heeft hem doen besluiten de legerbasis op het Zweedse eiland nieuw leven in te blazen. "We werpen een drempel op om een eventuele aanval te bemoeilijken", zegt Hultqvist. Die drempel bestaat uit de 150 man die iets ten zuiden van Visby in een kazerne koffie zitten te drinken.

Over een directe dreiging zal je de minister niet horen. Maar, zegt hij, "met de veranderende internationale verhoudingen is het onverantwoord om passief toe te blijven kijken. In het geval de nood aan de man komt moeten we onszelf kunnen verdedigen." Tomas Ries, veiligheids- en strategiedeskundige aan het Zweedse Defensiecollege, is duidelijker: "Met de rare sprongen van Poetin is een inval in de Baltische staten niet compleet ondenkbaar, en dan komt Rusland toch vervaarlijk dichtbij. Vanuit de lucht of over water is Gotland makkelijk bereikt."

Het Russische leger heeft zijn tanden al laten zien. In 2013 voerde het een nucleaire schijnaanval uit op militaire doelwitten buiten Stockholm. Het Zweedse leger was toen te traag van reactie - het verhaal gaat dat de hoofdmoot van de krijgsmacht met vakantie was. In 2014 ontwaarde Zweden een mysterieuze onderzeeër voor de kust, en de afgelopen twee jaar is het meermaals voorgekomen dat een Russisch gevechtsvliegtuig door of rakelings langs het Zweedse luchtruim vloog.

Gotland was altijd een militair bolwerk, tot rond de eeuwwisseling. "Toen is het leger in een mum van tijd zo goed als volledig opgedoekt", vertelt de Gotlandse kolonel Mattias Ardin. Net als in de rest van het land: van een van de grootste legers uit de regio, met meer dan half miljoen militairen in reserve, werden de Zweedse strijdkrachten teruggebracht tot hooguit 50.000 man. Ardin lacht, wrang. "Eind jaren negentig geloofden we dat de eeuwige vrede nu toch echt aangebroken was."

Zweden waande zich onaantastbaar, zegt veiligheidsdeskundige Ries. Het land kent al tweehonderd jaar vrede en heeft lang een beroep kunnen doen op zijn neutraliteit. "Voor het volk werd het bijna een religie. Nog steeds hechten de Zweden veel belang aan hun militaire ongebondenheid." Volgens Ries is dat ook de reden dat geen regering haar vingers wil branden aan toetreding tot de Navo.

Maar dat betekent niet dat Rusland Zweden beschouwt als onpartijdige buur. Want Zweden mag zichzelf dan formeel geen Navo-lid noemen; het is toch duidelijk tot welk bondgenootschap de overheid zich aangetrokken voelt. "Na het einde van de Koude Oorlog en de val van de Sovjet-Unie zijn Zweedse politici zo dicht als mogelijk naar de Navo toegetrokken, alleen zonder het officiële lidmaatschap."

Ook minister Hultqvist windt er geen doekjes om. Zijn land, vertelt hij, werkt 'nauw samen' met bijvoorbeeld Finland, Denemarken, Duitsland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk. Op neutrale voet, natuurlijk, maar Hultqvist heeft het hier wel over gezamenlijke militaire exercities.

Zo maakt Zweden zich op voor Aurora 2017, de grootste legeroefening in ruim twee decennia. Voor de gelegenheid zijn 20.000 militairen opgetrommeld. "De training is bedoeld ter verbetering van de coöperatie, niet alleen tussen onze marine en luchtmacht, maar ook die tussen Zweden en andere landen", zegt Hultqvist. "En het geeft tevens een veiligheidssignaal aan de buitenwereld af."

Die veiligheid lijkt betrekkelijk, mocht het land daadwerkelijk verwikkeld raken in een oorlog. In 2013 deed de toenmalig opperbevelhebber Sverker Göranson de beroemde uitspraak dat, met de huidige staat van het Zweedse leger, 'we in het beste geval één locatie gedurende één week kunnen verdedigen'.

Ook daarom is nu besloten de dienstplicht opnieuw in te voeren. Jongens en meisjes die volgend jaar achttien worden, krijgen deze zomer nog een oproep zich te melden voor een keuring. Het is de bedoeling dat binnen een jaar 4000 frisse cadetten beginnen aan hun militaire training. Maar, benadrukt Ries: de ontmanteling van een leger mag dan zo zijn voltrokken; de opbouw ervan is een jarenlang proces. "En als het huis eenmaal brandt is het te laat om bij de Navo aan te kloppen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden