Zweedse heldin Pippi Langkous voor het eerst in Nederlands theater

BLOEMENDAAL - Bijna iedereen kent Pippi Langkous met haar eigenwijze vlechten, uit de boeken van Astrid Lindgren. Maar vanavond staat Pippi voor het eerst in het Nederlandse theater. 'Pippi Langkous. Het sterkste avontuur van de hele wereld' gaat vanavond in Eindhoven in première. Waar komt die Zweedse kinderheldin, die bijdehand die de strijd aan bindt met de wereld van de volwassenen vandaan?

Pippi Langkous is het roodharige meisje dat met haar paard Witje en aapje meneer Nielson in Villa Kakelbont woont. Haar vader, kapitein Langkous, zwerft over de verre zeeën en haar moeder woont boven in de hemel. Maar Pippi kan zich prima redden. Ze heeft vriendjes bij de vleet, een kistvol gouden tientjes en in haar tuin staat een boom waar chocolademelk aan groeit. Bovendien is ze zo sterk als een paard. Dieven die het op haar geld hebben gemunt smijt ze metershoog de lucht in en volwassenen die een keurig meisje van haar willen maken dient ze gevat van repliek.

De Zweedse schrijfster Astrid Lindgren schiep de heldin meer dan vijftig jaar geleden. “De oorspronkelijke Pippi-verhalen waren nog veel woester”, vertelt Rita Verschuur. “De Pippi verhalen zijn geschreven vanuit wilde fantasieën en verhalen die Astrid aan haar dochter vertelde. De Zweedse uitgevers vonden Pippi aanvankelijk wel erg geëmancipeerd voor die tijd. In de herziene versie is het verhaaal toen een beetje gekuist.”

Auteur en vertaalster Rita Tornquist-Verschuur is een goede bekende van Lindgren. Toen de Pippi-boeken verschenen was zij nog een kind, maar al snel nam zij de vertaling van het latere werk van Lindgren op zich.

“Astrid woonde in het Zweedse Smalland en wij hadden daar een oude boerderij in de buurt. Ik heb haar leren kennen toen ik net twintig was. Ik studeerde Zweeds en wilde haar wat dingen vragen in verband met de vertaling van haar boek 'Rasmus en de landloper'. Toen mocht ik al gauw bij haar eten. Astrid Lindgren lijkt sprekend op Pippi. Pippi kun je zien als een oerfiguur, waar veel andere hoofdpersonen uit zijn voortgevloeid. Essentieel is Pippi's extreme onafhankelijkheid. Ze gaat volledig af op haar eigen gevoel en niet op wat anderen haar zeggen of wat je behoort te doen. De eigenzinnige 'Pippi-figuur' vind je in allerlei varianten terug in het werk van Lindgren. Zo is 'Karlson' een extremere vorm van Pippi. Pippi is de mens die onbegrensde macht heeft, maar het niet misbruikt. Terwijl Karlson een echt machtsmannetje is, met een onweerstaanbare vorm van egoïsme. Pippi zal haar laatste koekje nog weggeven, Karlson houdt het lekker voor zichzelf. 'Lotta van de kabaalstraat' is ook een vreselijk recalcitrant en humoristisch kind. Maar haar karakter en gedrag zijn in psychologisch opzicht subtieler uitgewerkt. Ook 'Madike' is een Pippi-achtig meisje, maar zij is veel gewoner. Ze is een krachtig kordaat kind met een extreme fantasie.”

Het lijkt erop dat Lingren in enkele van haar latere boeken de Pippi-figuur met haar wilde en avontuurlijke fantasie wat meer aan de realiteit van alledag heeft aangepast. Verschuur: “Pippi kan uit het raam springen zonder zich te bezeren en in de Zweedse versie eet Pippi zelfs vliegenzwammen zonder ziek te worden. Het zal maar gebeuren dat één kind ter wereld dat nadoet. Meestal is het onderscheid tussen fantasie en realiteit heel helder, maar op de grens is het wel eens verwarrend.”

Piekerend: “Dat heb ik haar nooit duidelijk gezegd. Astrid kon zulke opmeringen soms wel negeren. Ze is ook eigenwijs, dan wil zij niet echt antwoord geven of ze zegt gewoon een beetje Pippi-achtig: 'Omdat ik het zeg'.”

Bladerend in 'Madike' vindt Verschuur het fragment waarin het meisje in het ziekenhuis belandt omdat zij dacht met een paraplu uit het raam te kunnen vliegen. “Ik denk dat Astrid dat toch heeft geschreven als reactie op opmerkingen over Pippi.”

“Ik vind het mooi dat Astrid ook zulke prachtige, serieuze boeken en kleurrijke sprookjes over diepe menselijke problemen heeft geschreven. In boeken als 'De gebroeders Leeuwenhart', 'Ronja de roversdochter' en 'De rode vogel' zie je die heel andere kant van haar. Ik genoot er vreselijk van om die te boeken vertalen. Voor mij persoonlijk zijn de Pippi-boeken niet favoriet. Maar net als in Zweden is overal elders vooral Pippi populair.”

Waarom Pippi kinderen in deze tijd nog steeds zo aan spreekt? “Ze is ijzersterk, niet afhankelijk van de volwassenen, rijk en vol ideeën. De vriendjes komen op haar afgestormd. Dat is het mooiste dat je als kind kunt hebben. Een kind dat in staat is politiemannen op een kast te tillen. Wat wil je nog meer? Maar wat ik vooral zo mooi vind is dat Pippi een echt mens blijft, zo af en toe zie je in een glimp dat ze zich ook alleen voelt.”

In Nederland is er niet eerder een grootschalige theatervoorstelling rond Pippi Langkous gemaakt. Maar in Zweden zijn er talrijke voorstellingen verschenen. Verschuur: “Meestal is het een beetje commercieel. Pippi is in Zweden nog steeds een gekte, maar niet alle varianten op het Pippi-thema zijn even geslaagd. Het leukste zijn toch de films en 'Junibacken' in Stockholm.”

De dochter van Verschuur, illustratrice Marit Tornqvist, ontwierp voor dit museum een reis door de boeken van Astrid Lindgren. Kinderen kunnen daar met een treintje door heen rijden. Verschuur: “Marit verzint voor Villa Kakelbont in Junibacken steeds weer nieuwe dingen. Kinderen kunnen nu ook echte Pippi-koekjes bakken en er lopen Zweedse kinderen verkleed als Pippi door het huis. Sinds kort ligt ook het zeeroversschip uit 'Pippi gaat aan boord' in het water. Ook de Zweedse film en de serie uit de jaren zeventig zijn goed. Het meisje dat Pippi speelt heeft zo'n open, fris en vrolijk gezicht en zij treft de toon heel goed.”

“Met die ene vondst heeft Astrid Lindgren zo veel ontketend. Ze heeft een figuur gecreëerd die tijdloos is en voor veel schrijvers een inspiratiebron bleef. Tegelijkertijd is dat ook een handicap, want het valt niet mee om de oorspronkelijke Pippi-figuur nog te verbeteren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden