Zweeds feminisme irriteert Saudiërs

Ambassadeur weg uit Stockholm na stopzetten van wapendeal

Feminisme heeft een prijs: 36,7 miljoen euro per jaar, om precies te zijn. Dat bedrag lopen de Zweden mis nu ze dinsdag een lucratief contract voor wapenleveranties aan Saudi-Arabië hebben opgezegd. Ze maakten zich zorgen over de mensenrechten in het islamitische land, en in het bijzonder over de positie van vrouwen. Dus kwam er na jaren een eind aan de wapendeal, die sinds 2005 bestond.

Saudi-Arabië reageerde gisteren geïrriteerd. Uit protest riep het zijn ambassadeur uit Stockholm terug. Het streng-religieuze regime liet bovendien weten dat het de aanzwellende kritiek van Zweden op zijn gebrek aan mensenrechten en democratie spuugzat is. Zo is er in korte tijd een hoogoplopende diplomatieke rel ontstaan.

De wrijving begon in januari, door een kritische tweet van de Zweedse minister van buitenlandse zaken, Margot Wallström. In het berichtje uitte Wallström haar afschuw over het feit dat de Saudische blogger Raif Badawi veroordeeld was tot de 'middeleeuwse' straf van duizend stokslagen, alleen omdat hij de islam zou hebben beledigd. Vorige maand deed de minister er nog een schepje bovenop. Ze noemde het ultraconservatieve koninkrijk een 'dictatuur' waar veel zou schorten aan de positie van vrouwen.

Saudi-Arabië hield zich lang in, maar kwam maandag dan toch met een wraakactie. Het blokkeerde een toespraak die Wallström later die dag zou houden voor de Arabische Liga in Caïro. In haar rede wilde Wallström opnieuw hameren op democratie en feministische idealen. Maar Saudi-Arabië stak daar een stokje voor en liet de aanwezige Arabische landen een verklaring opstellen waarin ze hun 'veroordeling en verbijstering' uitspraken over Wallströms eerdere opmerkingen. De Zweedse minister sloeg de plank volkomen mis, aldus de verklaring, omdat de Saudische grondwet keurig gebaseerd is op de sharia, en die 'garandeert mensenrechten en beschermt menselijk leven, bezit, eer en waardigheid'.

Het conflict tussen de Zweedse en Saudische waarden komt niet uit de lucht vallen. Het vloeit voort uit het feit dat Zweden sinds een half jaar internationaal een zelfbewustere koers vaart. Op 3 oktober trad er een rood-groen kabinet aan, na acht jaar centrum-rechtse overheersing. De jonge minderheidscoalitie heeft op het internationale toneel opvallende ambities. Ze wil andere landen nadrukkelijk aansporen tot meer democratie en tot naleving van het internationaal recht. Ook werpt ze zich op als ambassadeur van de mensenrechten. Het feministisch gedachtengoed staat daarbij centraal.

Bij haar aantreden lichtte Wallström haar streven naar 'feministisch buitenlands beleid' als volgt toe. "Daar bedoel ik mee", zei ze, "dat we in alles wat we doen het perspectief inbouwen van vrouwen, vrede en veiligheid." Ze wil daarom ook een grotere focus op wereldwijde ontwapening. De rol van de Verenigde Naties moet worden versterkt. En Wallström hoopt dat Zweden over twee jaar een tijdelijke zetel krijgt in de VN-Veiligheidsraad.

De nieuwe koers is riskant, bleek al direct na een van Wallströms eerste daden. In oktober erkende ze de Palestijnse staat en oogstte daarmee felle hoon van Israël. Prompt was ze ook niet meer welkom voor een gepland bezoek aan Israël, in januari. De Palestijnse president Abbas was haar juist zeer dankbaar. Hij kwam vorige maand in Stockholm op bezoek en bleef vriendelijk glimlachen toen Wallström hem de les las over vrouwen die een grotere rol moesten krijgen in de Palestijnse staat.

Ook in haar thuisland klinkt kritiek. Zweden schaadt zijn betrouwbaarheid als handelspartner door zo'n lopend wapencontract op te zeggen, vindt de vorige minister van buitenlandse zaken, Carl Bildt. Het bedrijfsleven waarschuwt er bovendien voor dat Zweden de Arabische Liga niet tegen zich in het harnas moet jagen, want dan kan het een grote afzetmarkt verliezen. Het Zweedse Saab, exporteur van militaire radarsystemen, liet al weten dat het gewoon aan Saudi-Arabië blijft leveren. Idealen zijn kortom leuk, maar ze mogen geen geld kosten.

Wie is Margot Wallström?

De Zweedse sociaal-democrate Margot Wallström (60) begon in oktober als minister van buitenlandse zaken. De idealistische politica is begaan met de positie van vrouwen. Dat liet ze decennia geleden al zien als minister voor consumentenbelangen, vrouwenzaken en jongerenbeleid. Het bleek ook uit haar werk bij de Verenigde Naties, waar ze speciaal gezant was voor de bestrijding van seksueel geweld in oorlogsgebieden. Behalve minister voor cultuur en sociale zaken was Wallström tien jaar eurocommissaris, onder meer voor milieu. Ze maakte zich sterk voor schone brandstoffen, kwam in actie tegen de vervuilende industrie en verbood gasboringen in de Waddenzee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden