Zweden simpelweg tevreden over premier en beleid

De felicitaties kwamen gisteren van alle kanten. Bondskanselier Schröder stuurde een telegram en de Deense sociaal-democraten prezen de overwinning van premier Persson die ,,een rem op de groei van het rechts-liberalisme in Europa zet''. Is er sprake van een ommekeer?

AMSTERDAM - ,,We hebben de trend gebroken'', zei premier Göran Persson zondagavond direct nadat hij de overwinning had opgeëist bij de verkiezingen in Zweden. ,,De komende week kunnen onze Duitse vrienden volgen.''

De afgelopen twee jaar verloor links in Europa een reeks van verkiezingen. Bínnen de Europese Unie: Italië, Denemarken, Portugal, Frankrijk en Nederland. En daarbuiten: Noorwegen. In Zweden stond de schier onoverwinnelijke Sociaal-Democratische Arbeiders Partij vorige week op verlies. Maar Persson boekte onverwacht een resultaat dat zijn historisch lage score van vier jaar geleden doet vergeten. Te midden van zijn feestvierende partijgenoten plaatste hij dat resultaat direct in een internationaal perspectief.

Dat mocht, de overwinnaar heeft altijd gelijk. Persson zal ook niet lastiggevallen worden over zijn opmerking dat hij de overwinning -als een van de weinigen dan toch- had voorzien. Maar: is het feit dat links wint in Zweden, werkelijk een trendbreuk? Daar vallen op zijn minst enkele kanttekeningen bij te plaatsen.

De eerste en meest vanzelfsprekende is dat de situatie in elk land toch op zich staat. Om het zo uit te drukken: de Duitse kiezer zal zich zondag aan de uitslag in Zweden niets gelegen laten liggen.

Een tweede kanttekening, die daarbij aansluit, is dat links in Zweden misschien nog wel lijkt op links in Noorwegen of Denemarken, maar iets heel anders is dan links in bijvoorbeeld Italië.

Een derde kanttekening is dat een andere trend in een reeks van landen waar links de bureaus van de macht moest leegruimen, zich gewoon heeft doorgezet. Ook in Zweden is de houding tegenover vreemdelingen danig verhard, en ook in Zweden is er een partij die daarvan bij de verkiezingen profiteerde.

De Volkspartij Liberalen maakten van immigratie en integratie een centraal verkiezingsthema. De partij eiste onder meer een taaltest van buitenlanders die Zweeds staatsburger willen worden. ,,Onze boodschap was verandering'', triomfeerde partijleider Lars Leionborg zondagavond. Na vier moeizame verkiezingen verdrievoudigden de liberalen hun aanhang, van 4,7 naar 13,3 procent.

Het verschil met veel andere landen is dat de profiteur van die hardere houding in Zweden geen extreem-rechtse of zelfs maar rechts-populistische partij is. De liberalen bepleiten ook de toelating van immigranten om knelpunten op de arbeidsmarkt op te lossen, iets waar juist de sociaal-demcraten -bang voor verlies aan werkgelegenheid- niets van moeten hebben. Slechts in de gemeenteraden hadden de Zweedse Democraten, de belangrijkste extreem-rechtse partij in Zweden, enig succes.

Een ander verschil is dat de taaltestwinst van de liberalen niet geboekt werd ten koste van een breed spectrum aan andere partijen. De liberalen haalden, zo lijkt het, vooral stemmen weg bij een rechtse bondgenoot: de Gematigde Verenigingspartij (conservatieven) van Bo Lundgren. De aanvoerder van de alliantie van vier oppositiepartijen en uitdager van premier Persson boekte het slechtste resultaat voor zijn partij sinds 1973 en viel terug van 22.9 naar 15,1 procent.

Ter linkerzijde was er ook een verschuiving. De sociaal-democraten verbeterden hun score (van 36,4 naar 39,9 procent) ten koste van hun belangrijkste bondgenoot, de Linkse Partij (socialisten, van 12 naar 8,3 procent).

Maar inbegrepen de tweede bondgenoot, Milieupartij de Groenen, en uitgedrukt in zetels is er na zondag in Zweden eigenlijk niks veranderd. De linkse coalitie boekte welgeteld één zetel winst (van 190 van de 349 zetels naar 191), de rechtse alliantie verloor die.

De conclusie moet kennelijk luiden dat een meerderheid van de Zweden tevreden is met de premier en met zijn beleid. Het zogenoemde 'Zweedse model' van hoge belastingen, goede voorzieningen in combinatie met een vrijemarkteconomie, geniet nog altijd veel vertrouwen. En voorzover dat model al op de helling moet, bijvoorbeeld omdat het door de vergrijzing onbetaalbaar wordt, laten de Zweden dat blijkbaar liever over aan Göran Persson dan aan uitdager Bo Lundgren en zijn rechtse achterban.

Anders gezegd: in Zweden zelf is er in géén geval sprake van een trendbreuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden