'Zwarte vrouwen baren geen negers meer'

AMSTERDAM - Een groep Surinaamse Nederlanders, verenigd in de 'Stichting Eer en Herstelbetalingen slachtoffers van slavernij in Suriname' wil het woord 'neger' uit de Grote Van Dale laten verwijderen. Maar hoe kwetsend is het woord 'neger'? Die vraag kan men van twee zijden bekijken. Van de zijde van degeen die het woord gebruikt om er een ander mee aan te duiden en van de zijde van degeen die ermee wordt aangeduid.

De aanduider zou er kwetsende intenties mee kunnen hebben. Of niet. Volgens P. Smulders, directeur van het Genootschap Onze Taal, is een woord niet kwetsend als het niet denigrerend wordt gebruikt. Ofschoon hij het woord 'neger' niet snel zou gebruiken. ,,Het is vaak geheel afhankelijk van hoe de wind staat. Want soms wordt zo'n woord als een geuzennaam gebruikt zoals bijvoorbeeld de woorden 'pot' en 'flikker' in de homowereld.''

De aangeduide kan zich gekwetst voelen. Of niet. De Amsterdammer Djehuti Ankh Kheru voelt zich er wel door gekwetst. Hij noemt zichzelf een zwarte. Studeerde rechten met een bijvak geschiedenis van de antropologie. De afkomst van denigrerende aanduidingen van zwarte mensen intrigeerde hem. Daartoe behoren volgens hem de woorden 'neger', 'kleurling', 'creool' en 'allochtoon'. Tot deze woorden beperkte hij zich.

Hij schreef er een in eigen beheer uitgegeven boekje over dat hij de titel 'De terugkeer van de Blackstar Line' meegaf. Het woord 'neger' heeft voor hem een connotatie met luiheid, domheid en minderwaardigheid. ,,Het gaat om het psychologische effect: het is geen prettig woord.'' In Amerika, zegt hij, wordt het woord 'negro' ook niet meer gebruikt. Daar spreekt men van 'African Americans' of 'blacks'. Dat in de Amerikaanse rapcultuur het woord 'nigga' juist als een geuzennaam is teruggekeerd, is volgens hem een ongelukkige ontwikkeling.

Kwetsend is het woord 'neger' ook voor Serfia Macnack, die jarenlang in bibliotheken en woordenboeken materiaal verzamelde over het woord. ,,Negers zijn vies en vuil'', luidt haar bondige samenvatting. Ze begrijpt dat het woord gebruikt werd in de tijd van de slavenhouderij, maar nu is het alleen maar pijnlijk. ,,Wij zwarte vrouwen baren geen negers meer. Het doet zo zeer als mensen ons nog zo noemen. Elke keer als ik het woord hoor is het een dolksteek door mijn ziel. Als ik tv kijk en ik zie Afrika, moet ik bijna huilen, want wij weten niet waar we precies vandaan komen. Een Turk komt uit Turkije, een Marokkaan uit Marokko, maar een neger komt niet uit negerland. We noemen ons daarom Afro-Surinamers.''

Aan de Nederlandse literatuur lijken zulke afwegingen niet besteed. 'De zon scheen. De straat lag er roerloos bij. Toch was het maandagochtend. In de portiek op de hoek zat een jonge neger.' Zo begon in mei vorig jaar een column van Martin Bril in Het Parool. Een kort verhaal van P.F. Thomèse draagt de titel 'De ziel is een eenzame hete neger'.

En als het woord zou verdwijnen uit de Van Dale dan zou ook het daarbij opgenomen citaat verdwijnen uit een gedicht van Lucebert: er is een grote forse neger in mij neergedaald die van binnen dingen doet die niemand ziet ook ik niet want donker is het daar en zwart.

Kwetsend? Wie op internet het woord 'neger' intoetst komt bij menige (Duitse) pornosite terecht -misschien een indicatie voor de gevoelswaarde van het woord. Maar mild en weemoedig klinkt het lied van Acda en De Munnik:

'Als ik oud word, en dat word ik, want dat voel ik elke dag, wil ik een oude neger zijn, een bluesman met een lach'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden