Zwarte spiegels in de woonkamer

Eigenlijk is het thema veel te groot voor het Klein Verslag, en niets minder dan onze menselijkheid staat op het spel. En hier, achterop, wil ik het graag luchtig houden. En klein. Dus neem ik u mee naar onze woonkamer.

Het gaat om internet- en smartphonegebruik en de mens die midden in een razendsnelle ontwikkeling is verzeild geraakt, zo snel dat die ontwikkeling zijn weerga niet kent.

Ik ben vader. Ik heb oudere zoons en jongere dochters. De dochters zijn nog thuis. Soms in de woonkamer. Vaak zijn ze aangesloten op hun smartphone, net als hun ouders. Af en toe zitten we gevieren op de U-vormige bankopstelling en staren ieder op ons eigen scherm, de televisie op zwart, of gewoon nog aan.

Dat zijn licht dramatische ogenblikken, althans voor degenen die wel anders gewend waren. Die herinneren zich levendige gezinstaferelen. Meer nog dan mijn zonen die in de twintig zijn, groeien mijn tienerdochters op met de alomaanwezigheid van de smartphone.

De jongste, ze is veertien, is misschien nog het meeste in de ban. Iets tegen haar zeggen kan niet zelden rekenen op een verstoorde reactie. Ze is bezet. En ze is in zekere zin afwezig.

Onlangs las ik een essay van de Amerikaanse schrijver Jonathan Safran Foer (1977) waarin hij schrijft dat we intussen informatie doorgeven in plaats van menselijkheid. 'Hoe dichter de wereld zich bij onze vingertoppen bevindt, hoe verder die verwijderd raaktvan ons hart.' Deze technologie reduceert ons.

Op een avond spraken we gevieren af onze telefoons even weg te leggen om samen naar de kerstaflevering van 'Black Mirror' te gaan kijken. De telefoons zouden we pas de volgende dag weer oppakken. Een gezamenlijke, leerzame kijkervaring, dat is al heel wat.

Black Mirror is een door Netflix aangeboden Britse sf-serie, met losstaande afleveringen die zich afspelen in een toekomst die al griezelig op ons heden lijkt. De technologie die we kennen is een fractie verder doorontwikkeld en zie, we raken al aan de pure horror.

In de 'kerstspecial' van Black Mirror (met daarin de om allerlei redenen aangename acteur John Hamm) dragen mensen implantaten in hun ogen, die anderen via internet in staat stellen met je mee te kijken en je zo te gidsen, maar ook is het mogelijk jezelf aan de blik van een ander te onttrekken door het uitdelen van een 'block'.

'Blocken' of blokkeren kennen we al van diverse applicaties als Facebook en Twitter; in Black Mirror wordt een man na een ruzie geblockt door zijn vrouw, waardoor zij elkaar alleen nog maar als een onverstaanbaar murmelend silhouet kunnen waarnemen. Soms voelen we ons al silhouetten in onze eigen woonkamer. Er ging ook even een huivering door het gezin.

Niettemin nam de jongste dochter na afloop toch haar smartphone ter hand, onder luidkeels protest van de anderen. Maar ze moest op Snapchat nog een chat beantwoorden van een vriendin, omdat ze anders haar streak zou kwijtraken. Streak?

Een streak is een dagtelling; het registreert elk dagelijks contact tussen twee gebruikers; hoe meer dagen hoe waardevoller de vriendschap. Maar sla je een dag over, dan raak je beiden je tegoed kwijt. Snapchat is een walgelijk, zwartspiegelig en verslavend wurgcontract voor tieners in wier brein sociale wenselijkheid en acceptatie alles is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden