Zwarte Piet is nog niet dood, maar sterft wel uit

doorbraak | RTL zet een belangrijke stap in het debat over 'blackfacing'. Geen zwartgemaakte knecht meer op tv.

IRIS PRONK en REDACTIE BINNENLAND

Bij RTL komt Zwarte Piet er niet meer in. Gisteren presenteerde de tv-zender zijn vervanger: Schoorsteen Piet, kortweg Piet. Die heeft een wit gezicht met zwarte roetvegen en zal vanaf nu als enige assistent van Sinterklaas optreden in alle kinderprogramma's van de omroep.

Daarmee is RTL het eerste mediabedrijf - na het Amerikaanse Nickelodeon - dat kleur bekent in de verhitte zwartepietendiscussie die nu al jaren woedt. Al zegt de omroep juist niet te willen polariseren: Sinterklaas is "een feest dat staat voor gezelligheid en saamhorigheid" en daar past de voor velen kwetsende karikatuur van Zwarte Piet niet meer bij.

Schoorsteen Piet komt RTL - hoe kan het ook anders - op lof en kritiek te staan. Tegenstanders van de nieuwe koers hebben inmiddels opgeroepen tot een boycot van RTL-programma's, die gisteravond al door duizenden mensen werd gesteund. "Ik ben al oud. Maar Piet hoort in ons land Zwart te zijn, punt uit", luidt een tweet. Een ander: "RTL haat Nederland".

Ook VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra sprak van 'een hele domme zet' van RTL. "Want Zwarte Piet hoort bij een kinderfeest. Het kinderfeest van Sinterklaas én Zwarte Piet. En op deze manier zorgen we ervoor dat het kinderfeest gaat verdwijnen en dat vindt de VVD een hele slechte zaak."

Lof komt van PvdA-minister Lodewijk Asscher van sociale zaken, die begin deze maand voor- en tegenstanders van Zwarte Piet bijeenriep voor een 'respectvolle dialoog'. "Complimenten voor RTL", twitterde hij gisteren. "Tijd voor verandering."

Is die tijd inderdaad aangebroken? Markeert de beslissing van RTL het begin van het einde van Zwarte Piet?

Die beweging is allang ingezet volgens cabaretier Erik van Muiswinkel, die in mei ontslag nam als Hoofdpiet van het Sinterklaasjournaal, omdat hij zich niet langer met het stereotype voorkomen van Zwarte Piet kon vereenzelvigen.

"Dat RTL hiertoe besluit, verbaast me niet. Piet krijgt onherroepelijk een ander uiterlijk, iets wat kinderen tot een jaar of zes trouwens niks uitmaakt. Maar hij verdwijnt natuurlijk niet, Sinterklaas kan niet zonder Piet, zoals Don Quichot niet zonder Sancho Panza kan."

Ook het 'Sinterklaasjournaal' gaat Piet volgens Van Muiswinkel vast en zeker 'in stappen' veranderen. "Ik weet niet op welke manier, maar ik voorspel veel roetvegen." Omroep NTR wilde gisteren nog niets zeggen over de pietenkoers van het invloedrijke programma, dat op 9 november begint.

Dat uitgerekend een commerciële omroep het voortouw neemt, is opmerkelijk volgens historicus Jop Euwijk, die voor het Persmuseum in Amsterdam de tentoonstelling 'Zwarte Piet in de media' samenstelde. "De publieke omroep is tot nog toe veel voorzichtiger."

Naar een verklaring voor dit verschil moet hij gissen. "Bij commerciële omroepen wordt sowieso meer aandacht besteed aan diversiteit." En voor RTL zullen inkomsten en kijkcijfers toch leidend zijn. "Het lijkt mij een commerciële doodzonde om mensen keihard uit te sluiten van wat een gezellig feestje zou moeten zijn", aldus Euwijk. "Ze zullen wel denken dat ze met de roetvegenpiet meer adverteerders en meer kijkers aan zich zullen binden."

"Ik hoop dat nu ook andere bedrijven denken: als RTL het kan, kunnen wij het ook", zegt schrijver Robert Vuijsje, die al jaren krachtig stelling neemt tegen Zwarte Piet. Zelf voert hij in zijn kinderboek 'Alleen maar stoute kinderen' een Kleurenpiet op, maar de roetvegenvariant vindt hij ook prima. Als maar duidelijk is "dat het niet langer houdbaar is om je zwart te schminken, een pruik op te zetten en door de straten te paraderen."

Is het tijd om de zwarte knecht met zijn moorse uiterlijk uit te zwaaien? Dat nog niet, denkt historicus Euwijk. "Zwarte Piet is niet dood, maar ziek is hij wel."

undefined

Wat doen we met Zwarte piet?

Augustus 2015: De Verenigde Naties melden dat Nederland het uiterlijk van Zwarte Piet moet aanpassen.

Najaar 2015: Hema en Blokker kiezen voor veeg-Pieten. In de Bijenkorf hangen alleen nog Gouden Klimpieten.

September 2016: Kinderombudsman Margrite Kalverboer noemt Zwarte Piet een schending van kinderrechten.

Zwarte Piet verdwijnt van het huismerk van supermarkt Jumbo. Op promotiemateriaal is hij nog wel te zien.

Albert Heijn zegt, net als vorig jaar, Pieten in veel vormen aan te bieden, naast bruine, dus ook zwarte.

Oktober 2016: Burgemeester Van der Laan vertelt dat bij de Sint-intocht in Amsterdam dit jaar 75 procent 'roetveegpieten' zullen zijn en volgend jaar 100 procent.

Omroep RTL kiest definitief voor Schoorsteen Piet.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden