Zwarte Piet geeft te denken

Ik houd van tradities en heb altijd gezegd dat Nederlanders ze meer zouden moeten koesteren. Eén van de mooiste Nederlandse tradities is het Sinterklaasfeest, met z'n liedjes, rijmpjes, surprises en het zetten van je schoen. Maar net als vele expats blijf ik Zwarte Piet een probleem vinden.

Mijn moeder heeft als Nederlandse immigrant in Amerika geprobeerd om het Sinterklaasfeest te introduceren in mijn geboorteplaats Orange City in Iowa. Sinterklaas ging er meteen in als zoete koek, maar Zwarte Piet kreeg de metaforische roe. Een Piet zonder schmink mocht wel. Zo werd dit feest met ongekleurde pieten toch een traditie in het dorp. Ook in Holland, Michigan, waar ik later woonde, deed Sint zijn entree met ongeschminkte pieten in pietenkleren (geen pruik) en strooiend met pepernoten. Na Santa Claus (door Nederlandse immigranten in New York) is dit de tweede succesvolle introductie van Sinterklaas, maar nu met een politiek correcte Piet.

Wat maakt Amerikanen zo gevoelig voor dit onderwerp? Een blik op de geschiedenis kan dit verduidelijken. Vanaf midden negentiende tot midden twintigste eeuw waren er in populaire theaters minstrel shows, waarin witte auteurs zich schminkten en deden alsof ze negers waren, die zij op stereotype manieren imiteerden: clownachtig en niet erg slim. De shows waren enorm populair. Ze waren niet per se anti-zwart. De meest bekende 'blackface' entertainer was de joodse acteur Al Jolson, bekend als de hoofdrolspeler in 'The Jazz Singer', de eerste geluidsfilm aller tijden.

Al Jolson ervoer black face als een persoonlijk bevrijdende ervaring en streed voor gelijke rechten van zwarten in de gesegregeerde entertainmentwereld. Maar toch droegen deze shows bij aan een negatieve beeldvorming, en hielden ze het racisme mede in stand. Met de komst van de burgerrechtenbeweging gingen de shows roemloos ten onder.

In dezelfde tijd dat de minstrel shows in Amerika populair werden, werd in Nederland Zwarte Piet geïntroduceerd bij Sinterklaas, als het speelse en niet al te intelligente hulpje. In dit licht gezien is de Nederlandse traditie zeker niet onschuldig.

Zouden Nederlanders hier net zo gevoelig moeten reageren als Amerikanen? In Amerika ligt deze zaak deels zo gevoelig omdat er veel meer zwarte mensen zijn dan in Nederland. Nederlanders denken vaak niet over Zwarte Piet als representatief voor zwarte mensen. Veel kinderen krijgen zelfs te horen dat piet zwart is doordat hij door de schoorsteen is gekropen. Het bestaan van zwarte piet bewijst heus niet dat Nederland een door en door racistisch land is.

Maar toch geeft deze geschiedenis te denken. Zou Nederland niet gevoeliger moeten worden voor de klachten van gekleurde inwoners die steeds getalsrijker worden in Nederland? De discussie zou niet in eerste instantie gevoerd moeten worden tussen witte intellectuelen; het is beter om goed te luisteren naar gekleurde inwoners zelf. Als zij goed kunnen leven met deze Nederlandse traditie hoeft er misschien niets te veranderen. Maar als zij zich hier ongemakkelijk bij voelen, is het beter dat blanke Nederlanders die kritiek niet direct van tafel vegen of emotioneel afwijzen, maar hun traditie met enige goede wil proberen aan te passen.

Wellicht kun je er dan geleidelijk naartoe groeien dat piet vaker optreedt zonder schmink, maar met herkenbaar kostuum, pepernoten en misschien pruik. Een paar roetzwarte vegen van de schoorsteen op zijn gezicht kunnen geen kwaad.

Maar blauw of groen schminken hoeft niet, dat werd belachelijk gevonden in de gemeenten die dat eens hebben uitgeprobeerd. Zouden kinderen en volwassenen de zwarte schmink van piet echt missen? Ze missen toch ook de roe niet, die Piet zelden meer tevoorschijn haalt?

Met een kleine aanpassing voorkom je wellicht onnodige spanningen in deze waardevolle Nederlandse traditie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden