Zwarte kiezers in Brazilië voelen zich verwaarloosd door links

Aanhangers van Jair Bolsonaro, zaterdag in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia.Beeld REUTERS

Ook veel zwarte kiezers stemmen op de rechts-populistische Jair Bolsonaro, omdat ‘links’ de bewoners van arme wijken heeft verwaarloosd. De kans is groot dat de populist de verkiezingen zondag wint.

Luis Correa (39) verkoopt snacks en drankjes in de buurt van de immense kathedraal van de evangelische Universele kerk van het Koninkrijk Gods in de buitenwijk Del Castilho in Rio de Janeiro. De machine die suikerrietstengels tot sap vermaalt ratelt en uit de radio klinkt gospelmuziek. De kerkdienst is net afgelopen en de klanten druppelen binnen. Al snel gaat het over politiek.

Correa is niet te spreken over politici en gaat zeker niet stemmen. “Het is een bende corrupte leugenaars, die voor ons zwarten al helemaal niets gedaan hebben. Brazilië is nog steeds een land waar je als zwarte bij voorbaat als dief wordt beschouwd en wordt gediscrimineerd.” Het maakt volgens Correa niet uit of je op Fernando Haddad van de linkse Arbeiderspartij of Jair Bolsonaro stemt. De enige politicus waar hij zijn stem op zou willen uitbrengen is oud-president Lula (aan de macht van 2003-2010) van de Arbeiderspartij , die ervoor zorgde dat zeker dertig miljoen Brazilianen uit de armoede konden ontsnappen. “Lula is de enige die echt iets voor het volk heeft gedaan, maar die zit in de gevangenis. Daar kunnen we niet op stemmen.”

“Het is allemaal zelfmedelijden”, zei Jair Bolsonaro afgelopen week in een interview met een lokaal Braziliaans televisiestation over klachten als die van Luis Correa. “Oh die arme zwarten, die arme vrouwen, die arme homo’s. We gaan aan dit alles een eind maken.” Jair Bolsonaro wil niet langer dat zwarten, vrouwen en seksuele minderheden in bescherming worden genomen tegen racisme, vrouwenhaat en homofobie. Ze moeten meedoen zonder onderscheid des persoons met de rest van de maatschappij. Brazilië moet één worden, het systeem dat zwarten en de oorspronkelijke bevolking bij universiteiten een voorkeursbehandeling krijgen om geplaatst te worden, moet afgelopen zijn.

Maar dat iedereen gelijk is, vindt Bolsonaro niet. Tijdens een lezing bij een Joodse organisatie in Rio in 2017 zei de presidentskandidaat dat hij een zwarte gemeenschap had bezocht en dat daar niemand minder woog dan 100 kilo, dat deze mensen helemaal niets deden en niet eens in staat waren om zich voort te planten. De uitspraken veroorzaakten­­ een schandaal.

Corruptie

Toch scoort Bolsonaro ook goed onder zwarten (53 procent van de Brazilianen). Volgens onderzoeksbureau Ibope krijgt hij steun van 60 procent van de witten en 47 procent van de zwarten. Talíria Petrone, een zwarte geschiedenislerares die op 7 oktober werd verkozen in het Huis van Afgevaardigden namens de linkse PSOL, verklaart het als volgt: “Bolsonaro maakt er gebruik van dat mensen zich hebben afgekeerd van de politiek vanwege de corruptie. Hij heeft zich als vernieuwend gepresenteerd en dat heeft gewerkt.”

Links heeft volgens haar het volk genegeerd. “Het moet terug naar de arme wijken, niet om de blijde boodschap te verkondigen, maar om naar de mensen te luisteren”, verklaart ze. Het gat dat links liet vallen is opgevuld door de evangelische kerken, die veel vestigingen hebben in arme wijken in Brazilië en veel mensen van kleur onder hun volgelingen tellen.

Bij het uitgaan van de dienst van de Universele Kerk van het Koninkrijk Gods geven mensen hun mening. Teresinha Ramos (81) hoeft vanwege haar leeftijd niet meer te stemmen (Brazilië kent een stemplicht) en is daar blij mee. “Politici liegen alleen maar”, concludeert ze terwijl ze aan een glas frisdrank nipt. Haar vriendin luistert toe en knikt instemmend. Edina Brazil (40) praat met zichtbare tegenzin: “Ik heb geen enkel vertrouwen in de Arbeiderspartij. Ze hebben geen veiligheid gebracht.” Is Bolsonaro dan misschien een alternatief? “Hij kan verandering betekenen”, geeft ze schoorvoetend toe. Edson Silva (54) geeft te kennen dat hij niet gaat stemmen omdat hij geen enkele politicus vertrouwt.

Nilton Pimentel (40) stemt wel op Bolsonaro: “Haddad is voor abortus, Bolsonaro is tegen. De Arbeiderspartij van Haddad is corrupt, Bolsonaro wil afrekenen met corruptie.” Denkt hij als zwarte man niet dat hij van een regering met Bolsonaro aan het hoofd last krijgt? “Het wordt allemaal overdreven door de media”, vindt hij. “Er zijn ook veel mensen van kleur die met hem samenwerken.”

Politiekogels

Gedeputeerde Talíria Petrone is vechtlustig om de belangen van zwarte Brazilianen, maar ook die van vrouwen en seksuele minderheden in de nieuwe regeringsperiode te verdedigen. “Er moet een eind komen aan de vervolging van zwarte jongeren door de politie, onder het mom van de oorlog tegen drugs”, zegt ze. Volgens gegevens van het Instituut voor Openbare Veiligheid in 2017 zijn negen van de tien mensen die om het leven komen door politiekogels zwart.

Veel linkse Brazilianen voorzien dat het op straat voor zwarten onder een regering van Bolsonaro gevaarlijker wordt. Petrone ook. “We moeten oppassen, maar we moeten ook onze vrijheid verdedigen en doorgaan met de strijd om onze positie te verbeteren.”

Fernando Haddad, kandidaat van links

Fernando HaddadBeeld REUTERS

Fernando Haddad (55) was minister van onderwijs (2005-2012) tijdens de regeringen van president Lula (2003-2010) en Dilma Rousseff (2011-2016). Van 2013 tot 2017 was hij burgemeester van Brazilië’s grootste stad São Paulo.

Als kandidaat van de linkse Arbeiderspartij vervangt hij Lula. Tot voor kort ging die voorop in de peilingen, maar Lula zit inmiddels in de gevangenis voor corruptie­­.

Haddad wordt als een gematigd lid van de Arbeiderspartij gezien, die toenadering zal zoeken tot het politieke midden om zijn plannen te verwezenlijken. Hij heeft onder andere verklaard meer banen te willen scheppen, de rechten van vrouwen, zwarten en seksuele minderheden beter in de wet te willen verankeren en de industrie en infrastructuur te willen ontwikkelen.

Dat hij niet erg geliefd is onder de Brazilianen komt doordat de Arbeiderspartij wordt vereenzelvigd met corruptie. Ook het bedrijfsleven heeft zich tegen hem gekeerd, omdat zijn partij verantwoordelijk wordt gehouden voor de economische crisis.

In de peilingen staat Haddad volgens het onderzoeksbureau Ibope op 44 procent van de stemmen.

Jair Bolsonaro, kandidaat van rechts

Jair BolsonaroBeeld AP

Jair Bolsonaro (63) is oud-kapitein van het leger en is sinds 1991 lid van het Huis van Afgevaardigden voor een aantal verschillende partijen. Hij is presidentskandidaat namens de Sociaal-Liberale Partij, die te boek staat als conservatief en economisch rechts.

Bolsonaro belooft Brazilië veiliger te maken en te verlossen van corruptie. Hij heeft al aangekondigd dat hij neoliberaal Paulo Guedes op het oog heeft als minister van financiën. Een slimme zet, want daardoor is Bolsonaro geliefd binnen het bedrijfsleven.

De rechts-populist is tegen abortus en tegen voorkeursbeleid voor zwarten, vrouwen en seksuele minderheden. Hij heeft verschillende keren schandalen veroorzaakt met neerbuigende uitspraken over deze mensen. Bolsonaro­­ geniet de steun van een aantal grote conservatieve pinkstergemeenten, die ook in het Congres veel invloed hebben.

Bolsonaro is de gedoodverfde winnaar, maar zijn grootste probleem is dat hij de rechtse dictatuur in Brazilië (1964-1985) heeft omarmd en daarmee in toenemende mate stemmers wegjaagt. Zondag 21 oktober verklaarde hij dat linkse politici verbannen kunnen worden of in de gevangenis belanden. Sindsdien is hij in de peilingen gezakt. Volgens de laatste peilingen krijgt hij ongeveer 57 procent van de stemmen.

Lees ook:

‘Als Bolsonaro wint, verlaat ik Brazilië’

De verkiezingen in Brazilië lopen uit op een strijd tussen kiezers die de erfenis van de socialistische oud–president Lula verdedigen en aanhangers van de militaristische, rechtse Jair Bolsonaro. Voor de gezusters Da Silva is de terugkeer van Lula’s beleid de enige optie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden