Review

Zwarte film vindt weg naar distributie nog niet

AMSTERDAM - In de Amsterdamse poptempel Paradiso vindt vanavond de officiële aftrap plaats van 'Africa in the Picture', het grootste Afrikaanse filmfestival binnen Europa. Filmhuizen in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven en Rotterdam staan tot met 9 september in het teken van meer dan honderd speelfilms, korte films, documentaires en video's uit het Afrikaanse continent en de Afrikaanse diaspora -de verspreiding van mensen met een Afrikaanse achtergrond over de Atlantische driehoek. Een zwarte feniks herrijst uit zijn as.

'Africa in the Picture' ontstond in 1987 omdat er zowel in Nederland als de rest van de wereld bitter weinig vertoningsmogelijkheden bestonden voor de Afrikaanse film. Hoewel initiatiefnemer Notorious Films na de laatste editie (1995) hoopte dat distributeurs en tv de Afrikaanse film liefdevol zouden omarmen, bleek deze de luis in de pels van de reguliere cinema.

Festivaldirecteur Mariët Bakker, de 'Jeanne d'Arc van de Afrikaanse film', legt uit waarom zwarte filmmakers na de afschaffing van de apartheid hun kansen nog steeds niet kunnen verzilveren: ,,De distributie voor heel sub-Sahara Afrika is in handen van commerciële bedrijven die geen enkele interesse tonen in de zwarte cultuur. Zij geven de voorkeur aan art cinema of Amerikaanse blockbusters en zien zwarte producties als box office poison (vergif voor de filmomzet, red.)' Zo is het ongelofelijk dat het dynamische 'Hijack Stories' (Z-Afrika, 2000) van de Afrikaner Oliver Schmitz in het thuisland nog steeds geen distributeur heeft gevonden. Het zou een Hollywood-productie kunnen zijn, ware het niet dat de film in Zuid-Afrika speelt en een mengsel van Engels, Afrikaans en gangster jive voorschotelt.

Teneinde een rol in de 'Bra Biza'-(gangster)show te bemachtigen, gaat de ambitieuze acteur Sox in de leer bij voormalig schoolvriend Zama in de blikken town shipjungle van Soweto. Met zijn city boy-stijl oogt hij als een vlag op een modderschuit, zodat zijn nieuwe gangstervriendjes hem cynisch omdopen tot 'Mr Rainbow Nation'. Sox vergaloppeert zich terwijl Zama onverwacht de rol van zijn leven speelt. Saillant detail is dat de gangsters hun schietstijl ontlenen aan blanke actiehelden als Sylvester Stallone en Bruce Willis, en de hoofdpersoon zich met Wesley Snipes identificeert.

De bakermat van de Afrikaanse film ligt in Senegal. In de beginjaren waren de films vrij militant en politiek geladen, een onherroepelijk gevolg van het dekolonaliseringsproces en de daaraan verbonden corruptiepraktijken. In de jaren zeventig ontstond meer artistieke vrijheid, met 'Toukibouki' (De reis van de hyena) van Djibril Diop Mambety als dé Afrikaanse cultfilm. Het festival eert deze baanbrekende regisseur postuum met het portret 'Mambety'.

Begin jaren tachtig drukten de Franse nouvelle vague en neorealistische filmcultuur hun stempel op de cinematografische ontwikkeling in francofoon Afrika, terwijl de voormalig Engelstalige kolonies zich toelegden op documentaires en weinig artistieke films. In de VS wint de Afrikaanse film tegenwoordig langzaam terrein en vinden steeds meer films hun weg naar de zwarte gemeenschap. Toch bevinden zwarte Amerikaanse regisseurs zich nog steeds in een minderheidspositie.

Cheryl Dunye, die tijdens het filmfestival haar opwachting maakt, hekelt commercieel Hollywood: ,,Eddie Murphy en Spike Lee zijn heus niet de enige zwarte filmmakers maar distributiemaatschappijen geven ons geen kans.' Desondanks werd haar vorige film, 'Watermelon Woman', in Berlijn bekroond als best gay feature -de beste homoseksuele film. Dunye blijft vechten: ze distribueert haar films al vijftien jaar eigenhandig en zette vorig jaar productiemaatschappij Stranger Baby Productions op poten. Haar inktzwarte 'Stranger Inside' (VS, 2000) staat in het teken van de ontluisterende zoektocht van G-girl Treasure Lee naar haar familiewortels. Treasure laat zich van de jeugdgevangenis overplaatsen naar de zwaarbewaakte vrouwengevangenis waar haar moeder Brownie haar dagen slijt. De reünie blijkt minder idyllisch dan verwacht: ze mag auditie doen als dochter bij godmother Brownie en valt al snel ten prooi aan haar maffiapraktijken. 'Stranger Inside' staat stijf van de adrenaline en gewelddadige cat fights. Dat alles tegen een lesbische achtergrond, inherent aan het gevangenisleven.

Meer aandacht voor homoseksualiteit in het lichtvoetige 'Punks' van Patrik Ian Polk (VS, 1999), over het hippe homoleven van een groepje zwarte en latino jongeren. Net als Dunye knoopt Polk de eindjes aan elkaar met zijn eigen productiemaatschappij: Tall Skinny Black Boy Productions. ,,Distributiemaatschappijen verwachten dat zwarte films een zeer beperkt publiek trekken. Gelukkig verandert dat langzaamaan nu onze films het goed blijven doen.' Polk is lovender over de progressievere Europese filmindustrie: ,,Amerikaanse filmproducties bemoederen de jeugd en zien hen als onschuldige, onzelfstandige slachtoffers.'

Naast Gay Africa biedt het filmfestival ook thema's als Verbeelding van de Slavernij, Mama Africa, en Hiphop. Tevens aandacht voor de levendige videocultuur die het afgelopen decennium in Ghana en Nigeria ontsproot wegens gebrek aan financiële middelen. Nood breekt immers wetten. Binnen deze goedkope manier van filmproductie worden alle regels met voeten getreden. Geheel binnen deze stijl vertoont het festival 'Mariska', een Ghanese soap-film van regisseur Ashangbor Akwetey-kanyi. Verder aandacht voor de video productie 'Ali Zaoua' van Nabil Ayouch, een Berberfilm die in thuisland Marokko in koffie- en theehuizen draait. De productie viel in de prijzen op het tweejaarlijkse filmfestival van Ouagadougou -het Cannes voor de Afrikaanse film.

Tot slot de Europese première van 'Baby Boy' van John Singleton (VS, 2001), bekend van 'Boyz 'n the Hood' en de megaproductie 'Shaft'. Spil is de egocentrische Jody, die weigert volwassen te worden: hij parasiteert op zijn twintigste nog steeds op zijn moeder, heeft kinderen bij twee vrouwen en houdt er losbandige seksuele contacten op na. Spierbundel en old gangster Ving Rhames ('Pulp Fiction') helpt hem met gebalde vuist zijn leven op de rails te krijgen. 'Baby Boy' druipt van expliciete seks, scheldpartijen, muziek en vuurwapens. Met gangsta rapper Snoop Dogg in een bijrol. Een film die thematisch uitstekend past binnen 'Africa in the picture': de zwarte man als baby die zijn volledige potentie nog moet ontwikkelen.

Van 29 augustus t/m 9 september in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven en Rotterdam. Internet: www.africainthepicture.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden