Zwarte extremisten: bestaan ze wel of niet?

Een aanhanger van Black Lives Matter in september van dit jaar tijdens protesten in St. Louis, nadat een agent is vrijgesproken van moord op de zwarte Anthony Lamar Smith.Beeld REUTERS

De FBI waarschuwt in een gelekt rapport voor zwarte extremisten. Critici maken zich zorgen. Heeft de FBI een verborgen agenda?

Gewelddadige witte racisten, anarchisten en voorvechters van dieren- en milieurechten staan al jaren op de radar van de FBI. Dit soort groepen vormen volgens de geheime dienst een gevaar voor de binnenlandse veiligheid van de Verenigde Staten en vereisen daarom speciale aandacht van de veiligheidsdiensten en politie. Sinds kort is het vizier op een nieuwe groep gericht: 'zwarte identiteit-extremisten' (BIE).

Deze groep vormt volgens een gelekt document een grote bedreiging voor de politie, die in de ogen van deze 'zwarte extremisten' racistisch is. Om wraak te nemen op het politiegeweld tegen zwarte Amerikanen, plannen de radicalen dodelijke aanslagen tegen wetshandhavers. De ongelijkheid in de Amerikaanse samenleving rechtvaardigt voor hen geweld, aldus het FBI-rapport.

Aanslagen

De dood van Michael Brown, die in augustus 2014 door politiegeweld in Ferguson om het leven kwam, zou de katalysator zijn geweest voor dit type geweld. Sindsdien zijn er zes vooropgezette, ideologisch gemotiveerde aanslagen gepleegd op politieagenten, aldus de FBI in het document. Nieuwe voorbeelden van politiegeweld tegen zwarte Amerikanen zouden het geweld tegen veiligheidsdiensten nog meer doen oplaaien.

Volgens de FBI is het document slechts één van de vele rapporten die zij opstelt om lokale overheden bewust te maken van nieuwe trends in de samenleving. Zo zijn er soortgelijke documenten over witte extremisten. Maar onder zwarte politici, activisten en sociale wetenschappers heeft de publicatie van het rapport door webmagazine Foreign Policy heel wat losgemaakt. Zwarte identiteit-extremisten bestaan helemaal niet en de FBI gebruikt deze term om geweldloze groepen als Black Lives Matter de mond te snoeren, luidt hun kritiek.

De FBI voorspelt dat zwarte extremisten zich steeds meer zullen verenigen in verschillende 'BIE-groepen', die vervolgens met elkaar gaan samenwerken. Volgens de Amerikaanse historicus David Garrow, die voor zijn onderzoek veel FBI-documenten heeft doorgespit, zit het nu eenmaal in het DNA van de FBI om overal een ideologisch of politiek patroon in te zien, maar gaat de dienst hier toch een paar stappen te snel: "Ze hebben liever zo'n samenhangende verklaring dan dat ze moeten toegeven dat het gaat om een half dozijn boze, emotioneel instabiele individuen die los van elkaar inspiratie vinden op het internet."

Veel activisten zijn bang dat de FBI de nieuwe term gebruikt om te rechtvaardigen dat zij kritische zwarte Amerikanen continu in de gaten houdt - iets wat volgens aanhangers van zwarte activistische organisaties als Black Lives Matter al jaren aan de lopende band gebeurt. Zo krijgen activisten de federale organisatie weleens over de vloer na vreedzame protesten. Ook hebben zij het idee dat de FBI hun telefoons controleert.

Martin Luther King

Deze angst komt niet uit de lucht vallen. Het rapport doet veel critici denken aan het beruchte Cointel (Counter Intelligence) programma uit de jaren 60 en 70. Onder leiding van de toenmalige FBI-directeur J. Edgar Hoover werden talloze vreedzame zwarte activisten, onder wie Martin Luther King, stelselmatig onderzocht, geïntimideerd en neergezet als potentiële radicalen. De FBI infiltreerde zelfs in zwarte mensenrechtenorganisaties om rivaliteit en geweld aan te wakkeren.

William Maxwell, hoogleraar aan de Washington University in St. Louis en auteur van twee boeken over hoe de FBI in het verleden toezicht hield op zwarte Amerikaanse schrijvers, herkent onderdelen van het Cointelprogramma in de huidige situatie. "Net als toen wordt elke vorm van zwart protest gezien als crimineel gevaar. Maar of er op dit moment ook sprake is van een grootschalig gefinancierd programma waarbij agenten infiltreren als spion? Dat denk ik niet."

De FBI benadrukt in een algemene verklaring dat zij politieke activisten, die enkel gebruikmaken van sterke retoriek, niet als extremisten ziet. "Pas als een individu op basis van zijn of haar geloof of ideologie geweld pleegt en de wet overtreedt, zal de FBI actie ondernemen."

Om nog meer duidelijkheid over het document te scheppen, sprak FBI-directeur Christopher Wray met politici van de Congressional Black Caucus, een samenwerkingsverband van zwarte leden van het Congres. Wray herhaalde dat de FBI activisten van zwarte organisaties als Black Lives Matter niet zomaar onderzoekt op basis van hun ideologie of retoriek. Maar de meeste leden van de Caucus vinden die belofte niet voldoende. Zij eisen dat Wray het rapport terugtrekt en openlijk toegeeft dat er geen enkel bewijs is dat er een beweging van zwarte extremisten bestaat.

Lees ook ons interview uit 2016 met Patrisse Cullors, de bedenker van de slogan Black Lives Matter. 'Macht opgeven is misschien het krachtigste dat je kunt doen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden