Zwarte economie floreert in crisistijd

(Trouw) Beeld EPA

Binnen de EU groeit de informele sector voor het eerst in vijftien jaar. De economische crisis dwingt mensen zwart werk te gaan doen.

Het is een bekend fenomeen. Als het economisch slecht gaat, floreert de zwarte of informele economie. Twee instanties kwamen deze week met cijfers en luidden de alarmklok. Zo bleek gisteren uit onderzoek van econoom Friedrich Schneider dat de informele sector – in dit geval gedefinieerd als werk waarover geen belasting wordt betaald – binnen de veertien rijke landen van de Europese Unie dit jaar groeit met 0,3 tot 0,9 procent, na vijftien jaar van krimp.

Schneider is verbonden aan de Oostenrijkse Johannes Kepler Universiteit in Linz en doet al jaren onderzoek naar de informele sector. Vooral Ierland, Groot-Brittannië en Spanje – landen binnen de EU die het hardst getroffen worden door de crisis en die kampen met een snel oplopende werkloosheid – kunnen nu rekenen op een flinke groei van de zwarte economie. Schneider tegen website euobserver.com: „Mensen werken niet in de schaduweconomie om geld apart te zetten op hun spaarrekening. Ze willen iets bijverdienen om die nieuwe tv of auto te kopen.”

Schneider verwacht dat de informele sector in de voormalige communistische landen, waar hij overigens geen onderzoek deed, nog harder groeit door de economische crisis dan in de rijke EU-landen. Dat is ook het beeld dat Sergejus Glovackas, verbonden aan het Internationaal Verbond voor Vakvereniging (IVV), schetst. Glovackas doet al negen jaar onderzoek naar de informele sector in Oost-Europese landen.

Glovackas: „Door de oplopende werkloosheid in deze landen zullen steeds meer mensen zwart werk gaan doen.” Oost-Europa staat al jaren bekend om zijn grote informele sector. In Georgië bijvoorbeeld is de informele economie ruim tweederde van de formele economie. In Noord-Europese landen is die sector met 10 procent veel kleiner.

Glovackas zegt dat de economische crisis de informele sector weliswaar doet groeien, maar de crisis is niet de enige verklaring. „De sector is de afgelopen dertig jaar, toen de landen overstapten van een geplande naar een markteconomie, enorm gegroeid. Mensen hebben een constant wantrouwen jegens de staat en betalen om die reden liever geen belasting. Dat wantrouwen neemt door de crisis alleen maar toe.”

Ook het recente lidmaatschap van de EU is voor landen als Bulgarije en Roemenië, volgens Glovackas, juist een ingrediënt voor uitbreiding van de informele sector. „Het is geen traditie in deze landen om op bepaalde gebieden belasting te betalen, wat de EU wel eist. Belastingontduiking is een stuk simpeler dan in West-Europese landen. Ook het toenemend aantal migranten dat van Oost naar West trekt en vaak zwart werk verricht, telt mee in de statistieken.”

Het IVV probeert de mensen binnen Europa die werkzaam zijn in de informele sector te organiseren en enige sociale bescherming te bieden, waar het werknemers vaak aan ontbreekt. Het bieden van sociale zekerheid moet ook volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) prioriteit worden voor landen waar de informele sector snel groeit. Vorige week sprak de Oeso in een rapport haar zorg uit over de 1,8 miljard mensen die wereldwijd in de informele sector werken. Dat aantal is veel hoger dan de 1,2 miljard die werken met een formeel contract. In India heeft liefst 90 procent van de werknemers geen officieel contract.

„In arme landen zal het aantal mensen dat zwart werk verricht de komende maanden alleen maar toenemen. Zij werken tegen zeer laag loon en zonder werkloosheidsuitkering. Als ze ontslagen worden, hebben ze nergens recht op”, aldus het Oeso-rapport.

Arbeiders bij de aanbouw van een kerncentrale in Belane, Bulgarije. De informele economie is vooral in Oost-Europa groot. (FOTO EPA) Beeld EPA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden