Commentaar

Zwarte canon geeft ook niet hét antwoord op de vraag 'Wie zijn wij'

Met zijn pleidooi voor een zwarte canon wil Chris van der Heijden aandacht vragen voor de minder mooie kanten van de Nederlandse historie. Hoe sympathiek ook, de historicus lijkt daarmee in de val te trappen waar hij zelf voor waarschuwt.

Ook een zwarte canon kan immers niet een sluitend antwoord geven op de vraag wat ons Nederlanders gevormd heeft tot wie we zijn. Zo'n lijst zal ons evenmin behouden voor uitglijders en wangedrag in de toekomst.

Van der Heijdens oproep voor een betere balans is op zichzelf niet zonder waarde. Ook als we iets minder streng zijn dan Van der Heijden, verwijzen slechts een handvol vensters van de huidige zes jaar oude canon naar de zwarte bladzijden van onze geschiedenis, zoals de slavernij, 'Max Havelaar', de Jodenvervolging en Srebrenica.

Ook is de canon - vaak onterecht - getrokken in de sfeer van 'hier moeten we trots op zijn'. In deze tijd van globalisering, vergaande Europese eenwording en debatten over normen en waarden snakt men soms naar duidelijkheid. Naar een gedeelde, nationale geschiedenis die kan dienen als anker, maar ook als aanlegsteiger voor nieuwkomers.

Daarbij verliezen we wellicht uit het oog dat de canon ook niet meer of minder is dan een rijtje 'vergezichten', een handvat bij het doceren van de vaderlandse geschiedenis, een aanknopingspunt voor debat. Want was het niet juist Van der Heijden die wees op het belang van de 'grijze' bladzijden in onze geschiedenis? Met zijn boeken over de Tweede Wereldoorlog liet hij zien dat met een indeling in wit en zwart vele facetten onderbelicht blijven, en soms ronduit ongezien.

Historisch inzicht verkrijgen we niet door opnieuw een lijst te maken, ditmaal met de brokken uit het verleden. Niet omdat we bang moeten zijn dat wat wij nu fout vinden, morgen weer goed kan zijn, of dat wat wij nu veroordelen, vroeger heel gewoon heette te zijn. We mogen toch hopen dat de basiswaarden van onze cultuur, verankerd in bijvoorbeeld de universele rechten van de mens, ons stevig houvast bieden.

Van belang is het academisch debat en 'historische gesprekskunst', een term van historicus Herman Paul. Ook over beschamende zaken, zoals de nieuwste ontwikkelingen rond het misbruik in de katholieke kerk laten zien. Daar zijn niet alleen diverse commissies nodig, maar ook academici die zich buigen over de vraag waarom het zo kon ontsporen. Alleen dan doet de complexe werkelijkheid, wie wij zijn en wie wij waren, zich in alle veelkleurigheid aan ons voor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden