Zwarte acteurs en de ontoegankelijke Oscar

De Oscaruitreiking van komende zondag zou te veel een blank onderonsje zijn. 76 jaar geleden won voor het eerst een zwarte actrice de filmprijs. Een mijlpaal. Al klonk er ook kritiek.

Het was meteen raak, toen elf jaar na het begin van de Oscaruitreikingen voor het eerst een zwarte werd genomineerd. Hattie McDaniel won in februari 1940 de prijs voor de beste vrouwelijke bijrol voor haar vertolking van de dienstmeid Mammy in 'Gone with the Wind'. Dat filmepos won die avond tien gouden beelden.

De destijds 44-jarige McDaniel mocht bij de ceremonie niet bij haar blanke collega's zitten. Ze kreeg een stoel aan tafel met andere zwarten. Zover ging de segregatie nog.

Het was al heel wat dat ze aanwezig had mogen zijn bij de première van 'Gone with the Wind' in Hollywood en zelfs een prominente vermelding had gekregen in het programmaboekje. In Atlanta waar ook een feestelijke eerste vertoning had plaatsgevonden, was McDaniel niet welkom geweest. Hoofdrolspel Clark Gable, bevriend met de actrice, had nog geprotesteerd. McDaniel reageerde berustend.

Veel zwarte burgerrechtenactivisten bekritiseerden 'Gone with the wind' overigens. Ze vonden dat de film de slavernij verheerlijkte. In diverse steden werden rondom de vertoningen demonstraties gehouden. Walter Francis White, leider van de prominente organisatie National Assocation for Advancement of the Coloured People (NAACP), meesmuilde dat McDaniel als Mammy een vrouwelijke Uncle Tom neerzette, de immer gedienstige, ondergeschikte zwarte.

Dat soort commentaar bleef de actrice ook na haar Oscar achtervolgen. Waarom koos ze altijd stereotiepe rollen als hulp in de huishouding? Ze deed nota bene in dienstmeidenkleding auditie.

McDaniel speelde in films inderdaad vrijwel altijd hetzelfde type, ook omdat er voor mensen met haar kleur weinig anders was. Ze kon op die manier maar een zeer beperkt deel van haar kwaliteiten laten zien. Voordat ze - al midden dertig - naar Hollywood kwam, had ze er al een hele loopbaan opzitten, waarin ze naam had gemaakt als comédienne en zangeres.

De actrice schikte zich in haar lot. Ze verdiende met de films en ook met optredens als huishoudster. Na haar Oscar verzilverde ze haar roem met een hele toer als Mammy. Met de kritiek op haar keuze voor rollen was ze snel klaar: "Ik kan voor zevenhonderd dollar per week huishoudster spelen of voor zeven dollar per week er een zijn. Dan is de keuze snel gemaakt." NAACP-leider White kreeg ook onderuit de zak. Die had niet alleen zijn achternaam niet mee, maar was ook nog eens slechts voor een achtste zwart. Waar haalde hij het recht vandaan om namens de zwarten te spreken?

In haar laatste jaren kreeg McDaniel overigens geen filmrollen meer. Ze legde zich toe op radio en televisie, waarin ze in een serie opnieuw de meid speelde.

McDaniel overleed op 26 oktober 1952 op 57-jarige leeftijd aan de gevolgen van borstkanker. Ze liet bezittingen na, maar nog meer schulden. Het betekende ook dat haar Oscar werd verkocht om de crediteuren tevreden te stellen. Vandaag de dag weet niemand waar het beeld is gebleven.

In haar testament had McDaniel bepaald dat ze begraven wilde worden op Hollywood Cemetry, waar de grote sterren van de film hun laatste rustplaats kregen. Er was echter geen plek voor een zwarte overledene. McDaniel werd elders in Los Angeles ter aarde besteld.

In 1999 bood de nieuwe eigenaar van Hollywood Cemetry de nabestaanden van McDaniel alsnog een plaats op de door haar uitgezochte begraafplaats aan. De familie voelde echter niets voor een herbegrafenis. Hollywood Cemetry koos daarop voor een gedenksteen voor de actrice.

Zo was er in de loop der jaren meer postuum eerbetoon voor McDaniel. Ze kreeg twee sterren op de Hollywood Walk of Fame (voor haar verdiensten voor radio en film) en in 2006 een postzegel. Toen Mo'Nique in 2010 met haar spel in 'Precious' als vierde zwarte actrice de Oscar voor de beste vrouwelijke bijrol won, had ze net als McDaniel bij de uitreiking witte gardenia's in haar haar. In haar korte toespraak eerde ze haar voorgangster en bedankte ze haar "voor alles wat ze heeft doorstaan, zodat ik het niet meer heb hoeven te doorstaan".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden