Zwart balkje

Lang stond ik te kijken naar het 'Portret van een onbekende man' van Velazquez, vorig jaar ontdekt. Zo'n verhaal waar de kunstverzamelaar van droomt, hij bezit het schilderij maar denkt dat het niks waard is, driehonderd pond op z'n hoogst; bij nadere bestudering blijkt het een klassiek meesterwerk en is het drie miljoen waard.

Maar mij ging het om de onbekende. Een man met een uitgesproken gezicht, rond, kalend, sikje, doet een beetje denken aan Johan van Oldenbarnevelt. Waarschijnlijk een hoveling van Philips II, maar niemand weet wie. Hij zal overigens zelf wel opdracht voor het schilderij hebben gegeven, was zo te zien graag wat bekender geworden. Geen schending van privacy dus, niet zonder toestemming gefilmd.

Bij anderen gebeurde dat vroeger natuurlijk wel. Ik neem tenminste niet aan dat Frans Hals aan Malle Babbe, de zottin uit het Haarlemse Arbeidshuis, echt toestemming heeft gevraagd om haar uit te schilderen. En in elk geval had ze hem nog kunnen aanklagen vanwege die uil op haar schouder die hij er zelf bij verzon. En wat te denken van Aris Kindt, het lijk op 'De anatomische les' van Rembrandt, 41 jaar oud en een paar uur voor de les van Dr. Tulp opgehangen om vervolgens tot model te dienen want ook criminelen hebben leerzame pezen en spieren.

Mijn gedachten spoelen af en aan rond het thema privacy. We willen niet langer in beeld worden gebracht zonder dat het ons gevraagd wordt. Begrijpelijk maar het is betrekkelijk nieuw.

Hoe staat het met die talloze naamlozen die in de loop der eeuwen zonder toestemming zijn gefotografeerd of zelfs geschilderd? Ja, ook plaatjes van patiënten in ziekenhuizen of gestoorden in een dolhuis, doden op het slagveld. Allemaal geschonden privacy? Wanneer begonnen we ons zorgen te maken of we wel op ons voordeligst de geschiedenis in zouden gaan?

De privacy-wet is van 1992, dat zou inhouden dat we er pas een jaar of twintig, vijfentwintig misschien, echt mee bezig zijn. Is het een uitloper van het feit dat de wereld almaar globaler wordt en wij almaar individualistischer? Of heeft het te maken met onze toegenomen nieuwsgierigheid en bemoeizucht. Want terwijl her en der de reality-shows als paddestoelen uit de grond schieten, en we dag in dag uit kunnen bekijken hoe onze buren een huis kopen, naar het buitenland vertrekken, een verkeersovertreding maken en ons proberen te belazeren, verschijnen er ook steeds meer uitgewiste koppen in beeld. Was het zwarte balkje vroeger voorbehouden aan verkrachters en moordenaars, inmiddels kan iedere Nederlander er om vragen.

Ik zat onlangs te kijken naar het eerbare televisieprogramma 'Blik op de weg', over ons aller rijgedrag. Oom agent had een piraat te pakken, ha kijken jongens. En daar stond-ie dan voor ons, met in plaats van zijn hoofd een mooi cumuluswolkje, zichzelf te excuseren. Was het nou Willem de Wegpiraat of Harry de Hun? Hoe nieuwsgieriger we worden naar het doen en laten van onze medemens hoe vaker het zwarte balkje in beeld komt. Een regelrecht gevolg van onze grenzeloze behoefte aan privacyschending.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden