’Zware vrijgemaakte scheur ophanden’

De vrijgemaakte kerken wacht een forse scheuring. Dat is de verwachting van verschillende verontrusten in dit orthodoxe kerkgenootschap.

Het gist al een tijd in de vrijgemaakt gereformeerde kerken. Van het idee dat zij de enig ware kerk zijn, is de denominatie verlost, maar de vernieuwing die er voorzichtig gaande is, zet kwaad bloed. Twee jaar geleden leidde dat tot een scheurinkje – nog geen 2000 vrijgemaakten begonnen als ’Nieuwe Vrijgemaakten’ voor zichzelf.

Het was maar een kleine groep. Dat lag volgens verontrusten die niet meegingen in het schisma, aan de ’Van Gurp-factor’ – de oude predikant die zelf de Vrijmaking van 1944 (zie inzet) nog had meegemaakt maar nu wel érg kort door de bocht en obstinaat opereerde.

Maar de verontrusting, de bezorgdheid over nieuwlichterijen is er niet minder om. Zo storen verontrusten zich aan het loslaten van de zondagsrust, de invloed van evangelicale stromingen als de EO, het afscheid van de letterlijke bijbelinterpretatie (Genesis 1 - 3), de mildere kijk op echtscheiding en hertrouwen in de kerk.

Binnen verontruste kring schat men de omvang van de verontrusting op eenderde, daarbuiten houdt men het op eentiende.

Afgelopen week laaide de verontruste boosheid weer op. Aanleiding was nu het Trouw-interview met J. P. Lettinga, een doorgaans precieze en bedaarde hoogleraar die vond dat zijn kerkgenootschap ’karakter- en ambtsmoord’ pleegde op ds. E. Hoogendoorn.

Die predikant uit Kampen-Noord (Ichthusgemeente) is onlangs afgezet wegens ’scheurmakerij’. Lettinga zei dat het docentencorps van de vrijgemaakte Theologische Universiteit in Kampen (TUK, niet te verwarren met de andere, PKN-universiteit) zich had bezondigd aan een ’kwalijk spel van debunking, van beschadiging en ontluistering van Hoogendoorn’.

Volgens een analyse van een ander Ichthus-gemeentelid maakte de TUK zich daarbij schuldig aan belangenverstrengeling en andere mistige praktijken.

Doordat de hoogleraren en andere docenten dáár kerken, raken problemen in Kampen altijd het hele kerkverband, daar zijn vriend en vijand het over eens.

De kans is groot, zeggen betrokkenen, dat de woede over de manier waarop de synode én de TUK opereert, niet meer gaat liggen.

Naast de kwestie-Hoogendoorn speelt er namelijk de kwestie-Schooldag. Dat is een toogdag aan de TUK, om de band tussen kerken en universiteit (’School’) aan te halen. In september traden er twee jongens op, met een cabaretesk programma, onder auspiciën van het universiteitsbestuur.

De video ervan circuleerde onder verontrusten, de tekst staat op hun website www.eeninwaarheid.nl, en wilde ’shockeren’. Dat lukte, met puberale grappen over okselhaar en een Talpaprogramma waarin God ’zindelijk’ wordt, en in elkaar ’geramd’. Godslasterlijk, vonden verontrusten. En een zoveelste bewijs dat de TUK niet deugt: de cabaretjongens zijn twee zonen van de vrijgemaakte prof. B. Kamphuis.

Dat de rector van de universiteit daarvoor gisteren in een advertentie in het Nederlands Dagblad – lijfblad van de vrijgemaakten – excuus vroeg, doet aan de onvrede over de TUK, het ’moderne Kampen’, niet veel af.

Verontrusten verwachten dat het blad De Reformatie, het vrijgemaakte periodiek dat tegen de TUK en de kerktop aanzit, zaterdag gaat proberen de dreigende scheuring te voorkomen. Daarvoor zou dan wel, zeggen ze, de hoofdredactie openlijk moeten pleiten voor volledig eerherstel van ds. Hoogendoorn. En voor een aparte mentaliteits- of modaliteitsgemeente – de ’zware’ Ichthusgemeente –, iets totaal nieuws in een kerkverband waar officieel alles koekoek eenzang is. Doet De Reformatie die oproep, dan is dat een flinke knieval van de synode.

Of dat genoeg is, is nog maar de vraag. De verontruste gisting gaat door, de toon in het onderlinge debat is grimmig, sommigen zoeken naar een aanleiding om te breken met de moederkerk. Het ’godslasterlijke cabaret’ en de kwestie-Hoogendoorn bieden daarvoor voldoende ’kristallisatiepunt’. „Dit is het momentum”, zegt een verontruste broeder.

Als inderdaad eenderde van de Gereformeerde kerken vrijgemaakt (120.000 leden) verontrust is, dan gaat het om een scheuring die vele malen groter is dan de Nieuwe Vrijmaking. Ook bij een veel lagere schatting gaat het nog altijd om een veelvoud van wat in 2004 de kerk verliet.

Aan de zijlijn staat een ander kerkgenootschap al met open armen klaar. Gisteren ontvingen alle hersteld hervormde predikanten een brief, in bezit van Trouw, waarin ze werden aangemoedigd de verontruste vrijgemaakten ’uit te nodigen terug te keren tot onze kerk’. Hersteld hervormden zijn, naar eigen zeggen, de voortzetting van de Nederlandse hervormde kerk. Die is gefuseerd in de Protestantse Kerk in Nederland, maar dat verwerpen de ’herstelden’; daarom begonnen ze in 2004 voor zichzelf.

De uitnodiging volgde op de kwestie-Hoogendoorn. Of ze wordt aanvaard – aan beide zijden – is nog maar de vraag; de ultra-orthodoxe, bevindelijke herstelden met een ’hoog hoedjesgehalte’ (vrouwen dragen in de kerk een hoofddeksel) en géén tv lijken niet in alles op vrijgemaakten met hun maatschappelijk wat actiever houding.

In het Nederlands Dagblad riep de vrijgemaakte dr. M. J. Arntzen (1912) op zich bij de herstelden aan te sluiten (’Wij horen allen bij hen’). In de Kampense Ichthusgemeente gaan ook stemmen op om uit de vrijgemaakte kerk te vertrekken, richting de zware ’herstelden’.

Vandaag zal blijken, dat verschillende vrijgemaakte predikanten voorsorteren op de vrijage met de herstelden. Ze hebben aangekondigd om niet op de ChristenUnie te gaan stemmen – de opvolger van het exclusief-vrijgemaakte GPV, maar op de SGP. Net als de herstelden doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden