Zwammerdam dreigt dood te bloeden. Moeten de dorpsbewoners meer baby's verwekken?

Zwammerdam aan de Oude Rijn. Het is er mooi en rustig, zeggen bewoners. Beeld Werry Crone

Zwammerdam, midden in de Randstad, dreigt dood te bloeden. Moeten de dorpsbewoners dus meer baby's verwekken? Misschien niet, maar er moet iets gebeuren.

Sommigen konden deze week wel lachen om de tweet die voorzitter Jaap Peters van voetbalvereniging Zwammerdam in een balorige bui over de toekomst van zijn club verstuurde. 

Hij riep zijn dorpsgenoten in 'Zwangerdam' op meer baby's te maken. "Maar de aanleiding is helemaal niet om te lachen", zegt hij. "Jonge stellen en families trekken weg, waardoor de sociale samenhang in ons dorp op het punt staat naar de knoppen te gaan."

De problematiek van dorpen die vergrijzen, waardoor steeds meer voorzieningen verdwijnen, hoorde tot voor kort bij regio's buiten de Randstad. Maar Zwammerdam ligt in Zuid-Holland, tussen de groeiende en bloeiende plaatsen Alphen aan den Rijn en Bodegraven. Het kleine dorp in het Groene Hart ligt dromerig tegen de Oude Rijn aan met een oude kerk te midden van kronkelende straatjes met goed onderhouden huizen.

Excellent

Eén winkel is er nog in het dorp, brood- en banketbakkerij Blom & Zn., en daar was Peters' oproep het gesprek van de dag. Leonie Blom moest er wel om lachen, vertelt zij vanachter de toonbank, al vond niet iedereen het even netjes - 'waar bemoeit die man zich mee!?' "Maar de boodschap erachter is herkenbaar. De huizenprijzen zijn hier absurd hoog. Iedereen heeft vrienden die inmiddels elders wonen. Heel jammer."

De stagnatie is ook elders voelbaar. Vijf jaar geleden sloot de openbare basisschool. De protestants-christelijke Oranje Nassauschool bleef over, maar haar leerlingenaantal krimpt: het zijn er nog maar 107. Heel frustrerend voor een school die van de onderwijsinspectie het predicaat excellent kreeg.

"Het is hier hartstikke mooi!", roept voetbalvoorzitter Peters uit. "De jeugd vlucht niet omdat zij hier niet wil wonen. Het is hier rustig, ze hebben hier hun vrienden en familie en grotere voorzieningen zijn niet al te ver weg. Het probleem is dat zij geen geschikte woning kunnen vinden die betaalbaar is. En Zwammerdam is verre van uniek. Andere dorpen in de omgeving, zoals Aarlanderveen, kampen er ook mee."

Er is geen sprake van krimp, zegt Peters, er staan geen huizen leeg en er is geen werkloosheid. "Toch zakken we door die scheve demografische structuur langzaam door een sociale ondergrens. Het dorp had altijd een kermis, dit jaar voor het eerst niet. Tijdens afgelopen Koningsdag was er niets georganiseerd. De flappentap is verdwenen. Soms komt het beeld bij me op van een dorp in de Spaanse Pyreneeën."

Kleine volumes

Zwammerdam telt iets meer dan negentienhonderd inwoners van wie er vijfhonderd in Ipse de Bruggen wonen, een instelling voor gehandicapten. Volgens de statistieken van de gemeente Alphen aan den Rijn, (waarvan het dorp deel uitmaakt) lopen de geboortecijfers van postcode 2471, die van Zwammerdam dus, ver achter bij andere postcodes in de gemeente. Ouderen blijven steeds langer in hun eigen huis wonen. Zij willen best verhuizen, maar binnen Zwammerdam kunnen ze nergens terecht. In 1984 is voor de laatste keer een wat groter aantal woningen gebouwd.

Jaap Peters, voorzitter vv Zwammerdam Beeld Werry Crone

"Jonge stellen wijken verplicht uit naar Alphen aan den Rijn en Bodegraven", zegt Marc Samson. Hij is voorzitter van de Belangenvereniging Zwammerdam, die al jarenlang bij gemeente aan de bel trekt met de dringende boodschap dat er in het dorp gebouwd moet worden. "En als er nu geen grond meer zou zijn om op te bouwen, dan hield het op", zegt hij. "Maar er zijn wel degelijk plekken waar huizen kunnen komen. Alleen gaat het om kleine volumes en het moeten eenvoudige starterswoningen zijn. Daar is voor projectontwikkelaars kennelijk te weinig winst te behalen. Vastgoedjongens gaan liever in grote steden aan de gang."

Met dorpsgenoten werkt Samson nu aan een project met zogeheten collectief particulier opdrachtgeverschap, waarbij toekomstige bewoners hun eigen nieuwbouw van de grond zien te krijgen. "We zien geen andere mogelijkheid."

Alphen doet te weinig om de bouw in hun dorp te stimuleren, vinden Peters en Samson. "Wij leggen geen gewicht in de schaal", zegt Peters. "Ik krijg het idee dat het gemeentebestuur ons ziet als een wingewest of als filiaal dat niet te veel geld mag kosten. Bestuurders zijn niet in staat om ons probleem te bezien vanuit het perspectief van het dorp."

Oude mensen

Een woordvoerster van de gemeente ontkent dat, maar bevestigt bijna in een adem dat nieuwbouw in Zwammerdam lastig is. Voor de komende vijf jaar staan er plannen op stapel voor de bouw van honderd woningen in het dorp, vertelt zij. "We zijn op zoek naar projectontwikkelaars die dat willen oppakken. Die zijn er nog niet. Maar dat kan veranderen."

Peters wijst op een villa langs de Oude Rijn. "Daar stond ooit een bedrijf. Er hadden minstens twintig starterswoningen kunnen komen. Maar ja, met die dure grond is dat geen verdienmodel. Per project bekijken wat het oplevert, is financieel logisch, maar voor de leefbaarheid op lange termijn desastreus. Als hier straks alleen maar oude mensen wonen, wie moet er dan voor mij zorgen?"

In de kantine van vv Zwammerdam hangen elftalfoto's van een paar jaar geleden, toen er in elke leeftijdscategorie nog een team was. "Dat is verleden tijd", mijmert Peters. "We hebben nu 292 leden, van wie er 138 competitie spelen. Dat aantal neemt gestaag af. We hebben een pupillenteam dat nu nog zes tegen zes speelt. Als zij ouder worden, moeten ze in een elftal spelen, maar zoveel hebben wij er niet. Einde verhaal."

Lees ook:

Investeer niet alleen in die kwetsbare Randstad

Houd bij het plannen van infrastructuur rekening met verandering van klimaat, vragen Sietze Norder, promovendus natuurwetenschappen aan de UvA en Erik Bieze, gemeenteraadslid in Stadskanaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden