Zwaluw blijft omgeven door mysteries, ook na dit boek

"Het is half april. Ze hadden er allang moeten zijn, de zwaluwen. Stiekem ligt altijd die angst op de loer dat ooit in een voorjaar de vogels niet terugkeren." Het is 2004 als Theunis Piersma, hoogleraar trekvogelecologie dit noteert en besluit een boekje over huiszwaluwen te schrijven. Niet alleen omdat hij ze prachtig vindt, de sweltsjes, zoals ze in het Fries heten. Ook vanwege hun mysteries. Want waar zijn ze 's winters, waar slapen ze, vanwaar die bevederde pootjes en die witte veertjes in het nest? En dus gaat hij te rade bij talloze collega's en veldkenners.

De buit is bijzonder. Neem de inspanningen tijdens het broedseizoen. Voor zo'n simpel nestje worden dik duizend kleipropjes aangevlogen, samen vijftien keer het lichaamsgewicht van de zwaluw. Het broeden en voeden is te vergelijken met drie weken Tour de France. Proeven met zogeheten zwaar water, ingespoten in het lijfje om de energiehuishouding te meten, bewijzen dat.

De nestbouw bracht Piersma op het slapen. Als de nesten voor 90 procent voltooid zijn, slapen de vogels daar. Maar waar slapen hûsswellen die een halfbakken of geen nest hebben? Anders dan boerenzwaluwen worden huiszwaluwen nooit op slaapplekken aangetroffen. Dienen de veertjes op de poten als isolatie tegen de kou, omdat ze 's nachts rondvliegen? Een zoektocht langs vogelvrienden van China tot Afrika volgt, maar niemand weet het antwoord.

In mei 2007 dwarrelt in Piersma's woonplaats Gaast een wit veertje naar beneden, een huiszwaluw pikt het uit de lucht. Blijkbaar zijn witte veren begeerlijk. Piersma is gefascineerd. Waarom brengen de zwaluwen geen zwarte veren naar hun nest? Uit Amerikaans onderzoek was bekend dat jongen uit nesten met veel veren beter groeien. Bacteriën, die vooral op witte en minder op donkere veren groeien en die voor afbraak van de veren zorgen, doen nog wat anders. Ze tasten ook de bacteriën op de eieren aan. En juist die bacteriën ondermijnen de kwaliteit van het embryo.

Gelukkig blijven er ondanks alle onderzoek nog mysteries over. Zoals de scheve staartjes. De staartveren van huiszwaluwen zijn vrijwel altijd naar de ene of naar de andere kant omgebogen. Nou draaien de vogels veel bochtjes, maar zouden er dan soms links- en rechtsdraaiers zijn? Monica Wesseling

'Zwaluwen van Gaast', Theunis Piersma, ISDN 9789056153212, uitgeverij Bornmeer. Prijs euro 15,00

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden