Zwalkende Congrespartij krijgt het moeilijk bij nieuwe verkiezingen India

NEW DELHI - President Narayanan was er vroeg bij. Gewapend met bloemen toog hij gisterochtend naar de woning van premier Gujral, om die te feliciteren met zijn 78ste verjaardag. De twee mannen, die het persoonlijk goed met elkaar kunnen vinden, zullen een kopje thee hebben gedronken. Een paar uur later liet de president nog een presentje bezorgen: het Indiase parlement is ontbonden, er komen nieuwe verkiezingen.

KEES BROERE

Het presidentieel gebaar zal voor Gujral allerminst als een surprise zijn gekomen. Hij wist reeds, wat ook de president in een officieel communiqué liet weten: “Geen enkele politieke combinatie” is in staat gebleken voldoende parlementariërs bij elkaar te krijgen voor “een meerderheid in het Huis”, de Lok Sabha. Niet dat er geen pogingen zijn gedaan. Integendeel, tot het allerlaatste moment hebben met name de Congrespartij en de BJP naarstig naar nieuwe geestverwanten gespeurd.

Voor de BJP - de grootste partij in de Lok Sabha en kort na de verkiezingen van april vorig jaar dertien dagen lang aan de macht - was het zaak de politieke tegenstanders zo nerveus mogelijk te houden. Al voordat premier Gujral vorige week de handdoek in de ring gooide en het ontslag aanbood van het Verenigd Front, de regeringscoalitie, maakte de BJP duidelijk haar zinnen te hebben gezet op ontevreden parlementariërs uit de andere kampen, die maar wat graag de overstap zouden maken.

De oppositiepartij had vooral dissidente leden binnen de Congrespartij op het oog. Voor een splitsing van die partij waren 47 overlopers nodig. Uiteindelijk bleef de BJP op veertig steken. Onvoldoende om een serieuze claim te kunnen leggen op de vorming van een nieuwe regering, maar ruim genoeg om duidelijk te maken dat van stevig broeder- en zusterschap binnen India's oudste politieke partij geen sprake meer is.

Nu moet gezegd dat de Congrespartij zelf dit reeds ongewild maar pijnlijk duidelijk had laten blijken. Het was deze partij die de val van de regering in gang zette, met haar eis tot ontslag van een van de coalitiepartners uit het Verenigd Front. Die partner, de DMK, zou immers actieve steun hebben gegeven aan de Tamil Tijgers, de vermeende moordenaars van de vroegere Congrespremier Rajiv Gandhi. In een poging tot wraak voor deze “schandelijke misdaad” bracht de Congrespartij niet alleen premier Gujral en de zijnen ten val, maar dreigt nu de partij ook haar eigen perspectieven op winst bij verkiezingen te ondergraven.

Dit onuitgesproken besef leidde in de laatste dagen voor de ontbinding van het Indiase parlement tot bijna groteske pogingen om de val van de regering weer ongedaan te maken. De DMK moest uit de coalitie, dat stond vast. Maar soepel en met mate. Naarmate de interne Congres-ruzies toenamen, legde de partij, wier gedoogsteun nodig was voor het voortbestaan van de regering-Gujral, steeds vreemdere verzoeningsscenario's op tafel.

In laatste instantie probeerde de Congrespartij het Front zelfs te winnen voor de gedachte om tijdelijk een groot aantal ministers, onder wie de DMK-bewindslieden, te ontslaan en vervolgens een onafhankelijk deskundige een week of wat te laten studeren op de werkelijke betrokkenheid van de DMK bij de moord op Gandhi. Zo'n studie, zo was de onuitgesproken premisse, zou tot de conclusie komen dat het allemaal eigenlijk nog wel meeviel, zodat het kabinet in volle luister hersteld zou kunnen worden.

Smeken

De Verenigd Front-partijen hebben dit spel van dreigen en smeken niet meegespeeld. Weliswaar is een aantal coalitiepartners uiterst bezorgd over de eigen kansen bij nieuwe verkiezingen, maar uiteindelijk gaf het motto van Front-woordvoerder Reddy de doorslag: “We zullen samen met de DMK zwemmen of verdrinken.” Dat laatste is het dus geworden. Over circa twee maanden kan de grootste democratie ter wereld opnieuw naar de stembus. Het is een operatie die het ontwikkelingsland een slordige 800 miljoen gulden zal kosten.

Zo'n anderhalf jaar lang heeft India geëxperimenteerd met coalitiepolitiek. De eerste premier van het Verenigd Front was de “nederige boer” Deve Gowda, die in maart dit jaar de gedoogsteun van de Congrespartij kwijtraakte. De coalitie van veertien partijen mocht daarna door met de gentleman Gujral, een harde werker, die weinig tot stand heeft weten te brengen, al was het slechts omdat een groot deel van zijn tijd opging aan het op één lijn brengen en houden van onderling vaak zeer uiteenlopende partijen.

“Ik kan met trots zeggen dat ik mijn ambt met schone kleren verlaat”, zo verklaarde Gujral drie dagen geleden tegenover de staatstelevisiezender Doordarshan. Veel is dit niet, maar helaas is het in de moderne Indiase politiek wel uitzonderlijk, en in die zin inderdaad iets om trots op te zijn. Het verbale gooien met modder is nog een van de zachtaardiger manieren waarop in dit land de politieke kleren bezoedeld raken. Steeds vaker echter nemen ook regelrechte criminelen het politieke heft in handen, zoals Gujral zelf met gepaste walging heeft opgemerkt.

Niettemin noemt de ex-premier het politieke bedrijf in aanleg nog steeds goed, al merkt hij erbij op: “We moeten het systeem verder democratiseren, zodat de natie vooruitgang kan boeken.” Daarbij denkt hij aan een nog verdergaande delegatie van bevoegdheden naar de diverse Indiase deelstaten. Dit proces, waarvan de vorige verkiezingsuitslag een neerslag vormde, betekent toenemende landelijke macht voor regionale partijen en de noodzaak van coalitiepolitiek. Dit zal waarschijnlijk na de komende verkiezingen niet anders zijn. Het Front-experiment heeft nog enkele nuttige lessen in petto.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden