Zwakke plek

Nu de oorlog weer een einde heeft gemaakt aan een fotograaf, in plaats van andersom, word ik geplaagd door onjournalistieke gedachten. Ik bewonder mensen als Jeroen Oerlemans, en ik weet dat oorlogsverslaggevers - of ze nu rapporteren in beeld of in woord - een ereplaats verdienen in de geschiedenis van de pers. Maar ik vraag me ook af: moet iemand zijn leven op het spel zetten om mij te laten zien hoe de strijd in Libië eruitziet? Ik denk dat ik dat wel zo ongeveer weet. Al besef ik dat dat is omdat fotografen zoals Oerlemans ook elders hebben gewerkt: in Aleppo, Fallujah, Mogadishu, Gaza, Kandahar, Grozny, Sarajevo.

Geen enkele foto is een mensenleven waard, zeggen we tegen elkaar - Oerlemans zei het zelf ook. Maar door naar Sirte te reizen, weersprak hij in feite zijn eigen woorden. Of druk ik me nu te sterk uit? In elk geval nam hij een risico dat veel collega's niet zouden nemen. En de media die zijn beelden afdrukken, maakten dat mede mogelijk. Bij deze krant worstelen we nogal eens met de vraag of we fotografen en journalisten - veelal freelancers - het slagveld in moeten sturen, ook als ze zelf niets liever willen. Maar al zijn we voorzichtig, geregeld doen we het wél, en ik heb als chef van de buitenlandredactie via de satelliettelefoon contact onderhouden met verslaggevers op de wildste plekken, altijd met in het achterhoofd de angst dat het mis zou gaan.

Het verhaal moet verteld worden, zeggen we tegen elkaar - maar welk verhaal? In de krant van gisteren stond een foto die Oerlemans in juni maakte in Sirte: jonge strijder, schietend met een machinegeweer. Oneerbiedig uitgedrukt: dat beeld had overal vandaan kunnen komen, strijders zijn strijders, van mij hoeft een fotograaf dat niet bij elk conflict weer aan te tonen, niet als zijn eigen leven er door op het spel komt te staan.

Ik belde fotograaf Eddy van Wessel, veteraan op dit gebied, om te vragen hoe hij erover dacht. Hij erkende dat één beeld van een man met geweer niet veel vertelt, maar voegde er direct aan toe dat Oerlemans dan ook veel meer beelden maakte en altijd de context van de strijd liet zien. Het zijn de media, zei Van Wessel, die kiezen voor de dagelijkse behoefte aan opwinding, voor de spanning van het moment. En die niet willen betalen voor projecten van lange adem in gevaarlijke gebieden.

Zelf zou Van Wessel het liefst permanent in Aleppo zitten en dan alles vastleggen: hoe gewone jongens strijders worden, hoe schoolklassen leger raken, hoe de bakker zonder brood komt te zitten, hoe de schoenmaker zich ontpopt als scherpschutter, hoe het ziekenhuis volstroomt en er geen einde komt aan het sterven. "En laat de krant dan een special maken met zeventig foto's."

Slow journalism. Ik zou ervoor tekenen.

De wereld zal er niet door veranderen, maar misschien toch een millimeter opschuiven in de goede richting. Dat zou het waard zijn - en dat was waar Jeroen Oerlemans het ook voor deed. Tot een kogel de zwakke plek vond in zijn kogelvrije vest, daar waar zijn hart zat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden