Zuma stort land verder in chaos

corruptie | De Zuid-Afrikaanse president Zuma ontslaat zijn derde minister van financiën in anderhalf jaar tijd. Hij heeft eindelijk controle over het ministerie. Tot grote woede in het land.

De angst was al groot dat de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma het deze week na enig aarzelen toch écht zou doen. Hij zou zijn populaire minister van financiën Pravin Gordhan en diens staatssecretaris Mcebisi Jonas ontslaan, en daarmee de economie van Zuid-Afrika richting een diepe afgrond duwen. Donderdagnacht deed Zuma dit inderdaad.

Dat de president afwilde van Gordhan en Jonas was bekend. Zij probeerden het Zuid-Afrikaanse overheidstekort binnen de perken te houden. Zuma wil juist geld uitgeven, om de tanende populariteit van regeringspartij ANC op te vijzelen én om zijn eigen patronagenetwerk tevreden te houden. Het is deze interne corruptiestructuur die Zuma zo veel macht geeft binnen regeringspartij ANC en die ervoor zorgt hij ondanks allerlei schandalen almaar mag aanblijven.

Zuma heeft de gewoonte omstreden beslissingen laat in de avond bekend te maken, na de journaals en de deadlines van de kranten. Hopend dat de ophef dan sneller overwaait. Donderdag iets voor middernacht bracht hij het nieuws naar buiten. Hij verwijderde ook vier andere ministers uit zijn kabinet en verschoof er nog eens vier naar een ander departement. Zo neemt Malusi Gigaba, tot gisteren minister van binnenlandse zaken, het roer over op Financiën. Ook moesten naast Jonas nog twee staatssecretarissen vertrekken en kregen drie een nieuwe portefeuille.

De Zuid-Afrikaanse munt schoot omlaag. Op sociale media heerste woede. En vrijdag gingen in Pretoria al de eerste mensen de straat op. Want niet alleen bewijst Zuma met Gordhans ontslag dat hij vast van plan is meer geld uit te geven dan goed is voor de staatskas, ook toont het dat hij niet van zijn fouten in het verleden lijkt te willen leren.

Anderhalf jaar geleden ontsloeg hij ook al een gewaardeerde minister van financiën, Nhlanhla Nene, omdat die zich verzette tegen de door Zuma verlangde overheidsuitgaven - onder meer een peperduur kernenergieproject. Het stortte Zuid-Afrika in economische chaos. Die was zo groot dat Zuma werd gedwongen de opvolger van Nene al na enkele dagen weer te ontslaan en Gordhan te installeren - iemand waarvan de markten zeker wisten dat hij Zuma niet klakkeloos zou gehoorzamen.

Gordhan probeerde anderhalf jaar lang het economische vertrouwen in Zuid-Afrika terug te winnen. Met succes. Maar daarmee zat hij Zuma in de weg. Zo ging hij de strijd aan met de nauw aan Zuma verbonden corrupte zakenfamilie Gupta.

Niet voor niets kreeg Gordhan woensdag op de begrafenis van anti-apartheidsheld Ahmed Kathrada een staande ovatie. Zuma was op verzoek van de familie niet welkom. Oud-president Kgalema Motlanthe las er nog eens de open brief voor waarin Kathrada, vlak na het ontslag van minister Nene, Zuma had opgeroepen af te treden als president.

Desondanks lijkt Zuid-Afrika nu de junkstatus door kredietbeoordelaars niet meer te kunnen ontlopen. En de oproep aan vicepresident Cyril Ramaphosa - de politieke hoop van veel Zuma-critici - om eindelijk eens op te staan tegen de president klonk gisteren luider dan ooit. Ramaphosa gaf vervolgens inderdaad toe dat hij het ontslag van Gordhan 'onacceptabel' vond.

Zuma nam een gok. Maar hij staat bekend als een politieke overlevingskunstenaar. Hij ontsloeg naast Gordhan dus ook de ministers die eind vorig jaar tevergeefs probeerden binnen het kabinet een opstand tegen hem te ontketenen. Zuma heeft zich nu sterker dan ooit omringd met loyalisten. Daarmee probeert hij de rest van zijn termijn als president veilig te stellen en ervoor te zorgen dat hij eind dit jaar invloed kan uitoefenen bij de verkiezing van zijn opvolger als partijleider van het ANC.

Dat is belangrijk omdat er maar liefst 700 corruptieaanklachten boven Zuma's hoofd zweven. Oppositieleider Mmusi Maimane van Democratic Alliance (DA) zei na Gordhans ontslag: "De president heeft opnieuw laten zien dat hij geen enkele interesse heeft in de toekomst van ons mooie land. Hij laat zijn oren hangen naar degenen die zichzelf willen verrijken ten koste van de armen en werklozen."

Zuma lijkt daar echt alle ruimte voor te krijgen, nu de sleutel van de schatkist in handen is van een vertrouweling. Dat wil zeggen: als Zuma werkelijk zijn politieke gok overleeft.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden