Zuma overleeft achtste motie van wantrouwen in Zuid-Afrika

Aanhangers van president Jacob Zuma vieren feest in Kaapstad, nadat duidelijk wordt dat de president een motie van wantrouwen heeft overleefd.  Beeld AP
Aanhangers van president Jacob Zuma vieren feest in Kaapstad, nadat duidelijk wordt dat de president een motie van wantrouwen heeft overleefd.Beeld AP

Ook de achtste motie van wantrouwen tegen de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma haalde het gisteren niet. Ondanks het feit dat de stemming geheim was.

De aanhouder wint, luidt het gezegde, maar vooralsnog niet in het parlement van Zuid-Afrika. Daar sneuvelde gisteravond ook de achtste motie van wantrouwen tegen president Jacob Zuma. Opnieuw dwarsboomde regeringspartij ANC, die een ruime meerderheid heeft in het parlement, het wegsturen van haar leider. Al stemden deze keer zeker twintig tot dertig ANC-parlementariërs mee met de oppositie. Die kwam daardoor 'slechts' 24 stemmen tekort voor een meerderheid, op een totaal van 400 parlementszetels.

Het vormde een teleurstelling voor de oppositie. Zij wist vooraf weliswaar dat zij vijftig tot zestig ANC-stemmen nodig zou hebben voor een meerderheid. Maar zij zag ook binnen het ANC de kritiek op Zuma toenemen. Zeker nadat de president eind maart de gerenommeerde minister van Financiën Pravin Gordhan ontsloeg en er steeds meer bewijs boven tafel kwam dat hij samen met de beruchte zakenfamilie Gupta een verstikkend systeem van corruptie heeft opgetuigd.

De oppositie rook dus bloed. Ook doordat de stemming voor het eerst geheim was. Dat moest de angst van kritische ANC-parlementariërs voor represailles vanuit de partijtop verminderen. Die top zou nu immers nooit met zekerheid kunnen achterhalen wie de motie steunde, en wie niet.

Risico's

Het nam niet weg dat het partijbestuur de ANC-parlementariërs voor de stemming indringend herinnerde aan de risico's van het ten val brengen van Zuma. Secretaris-generaal van het ANC Gwede Mantashe waarschuwde voor chaos binnen de partij. Het ANC, verscheurd tussen Zuma-loyalisten en Zuma-critici, zou volgens de grondwet namelijk binnen dertig dagen een nieuwe president moeten aanwijzen. En dat zou door die interne strijd geen gemakkelijke opgave worden, onderkende hij.

Lukte dit niet, dan zouden vervroegde verkiezingen moeten worden uitgeschreven. En met de huidige impopulariteit van het ANC zou dat een stevig zetelverlies kunnen betekenen. Veel kritische, maar niet zo moedige ANC-ers zullen hebben begrepen dat hun baan dan op de tocht zou komen te staan.
Bovendien zal de leider van het Zuma-kritische kamp binnen het ANC, vicepresident Cyril Ramaphosa, dinsdag niet per definitie een ideaal moment hebben gevonden voor een interne partijrevolutie. Hij volgt Zuma waarschijnlijk liever aan het eind van het jaar op als partijleider.

President spreekt aanhangers toe in Kaapstad. Beeld REUTERS
President spreekt aanhangers toe in Kaapstad.Beeld REUTERS

Opvolger

In december beslist het ANC op een groot congres over wie Zuma in die hoedanigheid opvolgt. Wint Ramaphosa deze partijverkiezing, dan wordt hij na de verkiezingen van 2019 bijna zeker alsnog president. Indien zijn aanhangers Zuma nu als president hadden afgezet, had Zuma nog wel tot aan dat congres partijvoorzitter kunnen blijven. Zijn wraak - Ramaphosa nadrukkelijk de pas af te snijden als zijn opvolger - lag in dat geval op de loer.

Wellicht had het geheime karakter van de stemming gisteren dus ook een tegengesteld effect aan dat wat de voorvechters ervan beoogden. Het maakte immers ook mogelijk dat ANC-parlementariërs die normaal gesproken kritisch zijn over Zuma hem nu om strategische redenen juist stiekem konden steunen.
Blijft staan dat het grootste deel van de ANC-parlementariërs helemaal nooit van plan was tegen de president te stemmen - geheim of niet.

Zuma heeft met de jaren binnen het ANC op praktisch elk partijniveau een meerderheid van loyalisten geïnstalleerd, die voor hun politieke toekomst van hem afhankelijk zijn. Zuma zit vooral dankzij hen ook na een achtste motie van wantrouwen nog altijd in het zadel. Weliswaar iets minder stevig, maar toch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden