'Zulke lage prijzen, dat ontmoedigt'

Lage prijzen brengen vissers in problemen. Dat merkt ook het vissersgezin Keuter uit Urk.

URK - Anja Keuter moest er wel aan wennen om getrouwd te zijn met een visser. Haar man, Bertus Keuter, vaart gewoonlijk op maandagochtend uit richting IJsselmeer, Noordzee of Lauwersmeer. Als hij op de Noordzee vist, komt hij in de regel pas zaterdagmiddag weer thuis.

Maar Anja vindt het mooi dat haar man zo 'vol voor zijn vak gaat' en ze ziet dezelfde passie bij de jongste van haar drie zonen. Als je de 7-jarige vraagt wat hij wil worden, antwoordt de jongen resoluut: "Visserman".

Het vissen zit de familie Keuter in het bloed. Bertus' opa was al zuiderzeevisser, Bertus' vader was visser en nu vist Bertus Keuter zelf, samen met zijn twee broers Pieter en Teun. De broers hebben twee kotters: de ZK 38, van 15 meter, en de UK 146, van 20 meter.

Vorige maand overleed Bertus' vader op 94-jarige leeftijd. Zijn oude boot ligt voor de deur bij de Keuters, die pal aan het water wonen op Urk. De ijsselmeerkotter wordt nu alleen nog gebruikt voor de pleziervaart.

Anja Keuter: "Mijn schoonvader was nog tot zijn 88ste in de schuur naast ons huis aan het werk met netten en fuiken. Als Bertus op zee was, en ik ging bij mijn schoonvader op bezoek, moest ik altijd eerst naar Bertus bellen, om naar de vangsten te vragen. Die wilde mijn schoonvader altijd weten; als ik ze niet door kon geven, werd hij boos," lacht ze.

Anja hoopt dat hun jongste zoon het bedrijf ooit zal overnemen. "Hij is helemaal gek van vissen, hij zit altijd te spelen in zijn roeibootje in de haven, met krabbenkooitjes en zo", vertelt ze in haar met visfuikjes versierde huis.

Maar de toekomst van het vak is in het geding. De vissers krijgen zo weinig voor hun vangst dat ze in financiële problemen komen. Uit protest bleef de hele Urker vloot deze week in de haven. Om een signaal af te geven: voor deze lage prijzen loont vissen simpelweg niet.

De ZK 38 en de UK 146 van de familie Keuter liggen nu stil in Den Helder, waar Urker vissers hun schepen vaak aanmeren omdat die haven veel dichterbij de Noordzee is dan de Urker haven.

Flexibel
"Een visserman had altijd een normaal, goed loon. Maar de laatste jaren gaat het slecht", vertelt Anja Keuter. "Ons gezin heeft nog geen geldproblemen omdat wij niet op schol vissen, maar op andere vis. Op paling, tong en zeekrab. Dat maakt ons flexibel. Maar bij de grotere schepen, die helemaal op schol ingesteld zijn, is de nood nu heel hoog. Sommigen kunnen de rekeningen niet meer betalen."

Haar man Bertus: "De prijs voor schol is onder de 90 cent per kilo gezakt. Voor de gemiddelde maat tong krijgen we nu 6 euro per kilo, een paar jaar geleden was dat nog het dubbele. Zulke lage prijzen, dat ontmoedigt."

In de werkplaats naast het huis zijn Bertus' broers met een stagiair van de visserijschool netten aan het repareren. Een ambachtelijke klus, die hun vader nog helemaal met de hand deed, maar waar zij nu speciale naaimachines voor gebruiken. "Vorige week vrijdag kregen we anderhalve euro meer voor een kilo tong dan afgelopen maandag. Zo hard kelderen de prijzen", vertelt broer Pieter.

Natuurlijk vraagt Bertus Keuter zich af waarom de prijzen zo laag zijn. "Ik zie nog altijd dat er nieuwe vishandelbedrijven hier in de buurt worden opgericht. Dus er wordt wel geld verdiend. Ergens bij de handelaren raak ik het zicht op de geldstroom kwijt. Die handelaren zeggen: jullie leveren te veel, er komt nu ook vis uit het buitenland, niet alleen pangasius, ook tong uit Frankrijk. Maar daar kan het niet aan liggen, want die vis uit Frankrijk was er altijd al."

De visser denkt dus dat het ergens anders aan ligt. "Er zijn nieuwe handelaren gekomen, die alleen maar in- en verkoop doen. Die hebben niks met vis, zien zelfs nooit een vis. Het is puur doorverkoop, door bedrijven die vooral op internet bestaan. Zij maken afspraken met elkaar waardoor de prijs zo laag is", vermoedt Keuter.

Olieprijs
Vissers kunnen uitrekenen wat ze moeten vangen voor een rendabele werkweek. Bertus: "Als je met een grote kotter van 2000 pk een week uitvaart, moet je voor ongeveer 34.000 euro vis vangen om quitte te spelen. Dan kun je je bemanning een normaal salaris betalen." Veel kosten gaan in de brandstof zitten. "Je bent al 16.000 euro kwijt aan olie (rode diesel). Want per trek (het binnenhalen van de netten) draai je er voor 400 euro aan olie doorheen. Het probleem is: met de huidige prijzen voor schol kun je niet voor 34.000 euro vangen in een week."

Dat de olieprijzen de laatste jaren zijn gestegen, helpt dus ook bepaald niet mee. Als de kotters gemoderniseerd zouden worden, en over zouden stappen op 'pulsvisserij' waarbij elektrische draden de platvissen verlammen waardoor ze in de netten terechtkomen, hebben visser lang niet zoveel diesel nodig voor hun trekken. Dat zou flink in de kosten schelen.

Overstappen op pulsvisserij is een investering van zo'n drie ton per kotter. Als de olieprijs het enige probleem was, hadden veel vissers dat kunnen oplossen door over te gaan op pulsvissen. Maar in combinatie met de lage visprijzen is een dergelijke investering nu moeilijk. En de Keuters willen niet op puls overstappen, omdat die techniek alleen voor schol en tong gebruikt kan worden, niet voor paling en krab.

Panklaar
Dat een scholletje tegenwoordig zo weinig oplevert, vindt Anja Keuter 'diep triest voor zo'n mooi product'. Van pangasius en tilapia moet ze niets hebben. "Dat spul moet diepgevroren uit Vietnam komen. Wat is daar nou duurzaam aan? Die rotzooi moesten ze verbieden."

De sector moet het Nederlandse product veel beter promoten, vindt de vissersvrouw. "Zodat Nederlandse gezinnen een of twee keer in de week schol eten in plaats van een karbonaadje." Noordzeevis is een duurzaam product, voegt ze eraan toe. "Men heeft het over scharrelvlees, maar ik zeg altijd: het enige echte scharreldier is de noordzeevis, die vrij kan rondzwemmen." Maar de visser die zes dagen per week op zee is, kan die promotie van de platvis niet voor zijn rekening nemen.

Via haar werk in de lokale politiek zet Anja zich in voor de visserijsector. Ze is lijsttrekker van de Unie Gemeentebelangen, die in de afgelopen raadsperiode twee zetels had. "Ik schrijf iedereen aan: politici op Urk, in de provincie, zelfs Europarlementariërs. Zodat ze ook in Den Haag en Brussel snappen wat een mooie beroepsgroep het is. En wat een prachtig, puur, eerlijk product de vissers leveren."

Het imago van de Nederlandse vis is ook slechter geworden doordat handelaren de vis 'veredelen', zegt Bertus. De handelaren maken de vissen panklaar, door er een sausje aan toe te voegen. Of ze vriezen de vis in, waarbij er een waterlaagje omheen komt. Dat soort 'geknoei' met vis bezorgt het product een slechte naam, vinden de Keuters.

Minimumprijs
Deze week is er overleg tussen de handelaren en de vissers om naar een oplossing te zoeken. Maar de handelaren willen nog niet echt toegeven, zien de Keuters. Intussen groeit ook in andere havens, zoals Scheveningen, onder vissers de actiebereidheid. Bertus Keuter vreest dat als er vissers failliet gaan, hun bedrijfjes (het zijn allemaal zelfstandigen) worden opgekocht door de grote handelaren die daarmee nog veel meer macht zouden krijgen in de sector.

Als iedereen - van visser tot handelaar, restaurant en winkel - er een normaal bedrag aan verdient, kan de vis ook voor een goede prijs aan de consument worden aangeboden, daar zijn de Keuters van overtuigd.

Wellicht kan het opstellen van een 'visplan' helpen, denkt Bertus Keuter. Dan zouden de vissers afspreken dat ze minder vis aanvoeren, waardoor de prijs omhoog gaat. Maar zijn vrouw wijst erop dat je dan moet oppassen dat de mededingingsautoriteit dat niet als een verboden afspraak ziet. "Misschien moeten we op de veiling de klok de andere kant op laten draaien", zegt ze. "Dat we dus werken met een minimumprijs."

Anja Keuter wil knokken voor de toekomst van de Nederlandse visserij, zodat haar zoon er later een mooie boterham mee kan verdienen. "Ik heb wel eens gezegd: leer door en wordt advocaat. Maar het vissen is zijn lust en zijn leven, net als bij z'n vader."

Prijsval tong
De prijzen die vissers op de afslag krijgen voor hun vangst variëren van dag tot dag. Wie de gemiddelde prijzen - die door het CBS zijn berekend - bekijkt, ziet een sterke daling van de prijzen sinds 2006. Toen bracht een kilo tong nog dik 12,50 euro op en een kilo schol ruim 2 euro. Vorig jaar was de gemiddelde pijs voor tong gezakt tot iets meer dan 8 euro, en nu krijgen de vissers er tussen de 6 en 7 euro voor. De prijs voor schol dook deze week onder de 1-euro-grens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden