Zuivelboer stuit op fosfaatplafond

Sector produceert te veel mest nu melkquotum is afgeschaft. Melkprijs daalt hard.

Al jaren wisten boeren dat het melkquotum, dat hen zo belemmerde, op 1 april zou worden losgelaten. Ze keken naar die bevrijdende datum uit. Ondanks de kleine marges konden ze weer gaan ondernemen. Gaan groeien door in nieuwe stallen te investeren. De realiteit is dat ze nu met hun handen in het haar zitten. Want ze produceren te veel mest en de melkprijs is gekelderd.

Melkveehouders werden gouden bergen beloofd. Analisten van de zuivelsector voorspelden dat de vraag naar melk vanuit China en Rusland structureel zou blijven groeien. Nu is dat beeld 180 graden gedraaid. Rusland boycot de Nederlandse melk en de dorst van de Chinezen is gestild. De Chinese import van Nederlands melkpoeder is gehalveerd.

Dat boeren naar die voorspellingen hebben gehandeld, wordt duidelijk uit cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Het aantal koeien en kalveren steeg van 1 juli vorig jaar tot 1 juli dit jaar met 111.000 stuks (een toename van 3,6 procent). Vanaf 1 april dit jaar is de groei helemaal indrukwekkend. In drie maanden kwamen er 60.000 nieuwe koeien en kalfjes bij.

Dat heeft natuurlijk een hogere mestproductie tot gevolg. Mest bevat fosfaat en te veel fosfaat in de grond is schadelijk voor het milieu, vindt de EU. Omdat Nederland een Europese ontheffing heeft gekregen om meer mest over het land uit te rijden, houdt Brussel de Nederlandse boeren streng in de gaten. Staatssecretaris Dijksma, van economische zaken, voelt dat er over haar schouder wordt meegekeken en acht nieuwe regelgeving noodzakelijk om de melkveehouderij te beteugelen.

Die nieuwe regels presenteerde ze in juli met als uitgangspunt: een maximale mestproductie. Elke melkveehouder in Nederland krijgt een eigen fosfaatplafond, als de plannen van Dijksma doorgaan. Als melkveehouders toch meer koeien willen, kunnen ze fosfaatrechten van collega's kopen. Harm Wiegersma, voorzitter van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), zegt dat handelaren hun 'positie al innemen'.

"Het heeft er nu alle schijn van dat melkveehouders alleen maar meer regels op hun bord krijgen." Veel boeren waren volgens hem blij dat het melkquotum werd losgelaten. Ze konden meer gaan produceren. De realiteit is echter dat de fosfaatrechten het melkquotum lijken te vervangen, zegt de melkveehouder uit Rinsumageest.

Gisteren werd bekend dat zuivelbedrijf DOC Kaas de melkprijs laat zakken tot onder de 25 cent per kilo melk (melk wordt per kilo gerekend). Het Landbouw-Economisch Instituut (LEI) stelde eerder deze maand dat ruim een derde van de melkveehouders in ernstige financiële problemen komt als de prijs onder de 30 cent daalt. Hun aantal kan oplopen tot 85 procent als deze lage prijs enkele maanden aanhoudt.

"Veel boeren staat het water al tot aan de lippen", zo spreekt Wiegersma zijn zorgen uit. "Maar rij eens door het land en kijk waar de nieuwe stallen staan. Veel zijn er half leeg, omdat melkveehouders door hun beperkte fosfaatrechten niet meer koeien mogen houden. Die boeren met hun halflege nieuwe grote stallen moeten allemaal geld lenen bij de bank om fosfaatrechten bij te kopen."

Dat zij nu opnieuw een investering moeten doen, doet zowel bij boeren als Kamerleden voorhoofden fronsen. Wiegersma: "Het systeem dat Dijksma heeft aangekondigd, verdient geen schoonheidsprijs. Het lijkt een haastklus." Om de groeiende melkveebedrijven aan banden te leggen.

Waarom wordt nu alleen de melkveesector geraakt, vraagt hij zich af. De NMV vindt dat alle diersectoren onder dezelfde fosfaatrechten moeten vallen, dus ook de pluimvee-, de varkensvlees- en de geitensector. "Dat zorgt voor een robuust systeem en zo kunnen de rechten tussen de verschillende sectoren verhandeld worden", aldus Wiegersma.

Ook pleit hij ervoor dat de staatssecretaris haar best doet om het fosfaatplafond in Brussel van tafel te krijgen. Omringende landen krijgen er helemaal niet mee te maken, omdat zij geen mestontheffing bij de Europese Commissie hebben aangevraagd. Wiegersma krijgt bijval van Kamerleden Helma Lodders (VVD) en Jaco Geurts (CDA). Zij willen eerst meer inzicht in de daadwerkelijke fosfaatproductie in 2015 en wijzen erop dat het fosfaatplafond gebaseerd is op cijfers die tien tot twaalf jaar oud zijn. Sindsdien is de verwerking verbeterd en de behoefte van gewassen gestegen.

In een brief aan de Tweede Kamer stelde Dijksma dat het melkveehouderij niet is gelukt om onder het door Brussel oplegde fosfaatplafond te blijven. "Daarom komen we samen met een begrensde oplossing. Dat is nodig om de ontwikkeling van bedrijven binnen de randvoorwaarden van diergezondheid, dierenwelzijn en milieu mogelijk te maken." Ze stelde dat het mestbeleid voor de periode vanaf 2015 al sinds eind 2013 bekend is en dat is overlegd met brancheorganisaties LTO Nederland, de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) en de NMV.

Volgens vakblad Boerderij Vandaag wordt de waarde van één fosfaatrecht geschat op 2000 à 5000 euro. Maar er doen ook wilde verhalen over 16.000 euro per recht de ronde. De verwachting is dat een fosfaatrecht ongeveer 41 kilo fosfaat telt, oftewel één koe.

Bemiddelaars geven aan nog niets te verkopen. Dat kan ook nog niet, omdat de regelgeving nog niet is uitgewerkt. Maar ze registreren wel al melkveehouders die fosfaatrechten willen kopen. Binnen enkele weken zijn dat er al honderden.

Prijs onder kritieke grens

Melkveehouders kregen gisteren een nieuwe klap. Zuivelcoöperatie DOC Kaas liet de prijs van een kilo melk zakken tot onder de 25 cent. Dit is fors lager dan de kritieke melkprijs die boeren minimaal moeten krijgen om aan hun verplichtingen op de korte termijn te kunnen voldoen. Volgens het LEI kunnen bedrijven het nog net bolwerken bij een prijs van 30 cent.

Het CBS berekende dat de melkprijs van de boer momenteel 30 procent lager ligt dan een jaar geleden. De prijs van een pak melk in de winkel is in een jaar maar vijf procent gedaald. De prijs in de winkel hangt volgens statistici van het CBS af van de melkprijs van de boer en de producenten, maar ook van transportkosten en langlopende contracten met supermarkten.

De productie van melk stijgt al tien jaar, maar is vooral de afgelopen maanden gestegen doordat per 1 april het melkquotum is afgeschaft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden