Zuinig zijn op kleine zwanen

In oktober zijn ze uit het noordoosten aan komen vliegen. Ze streken neer op het Lauwersmeer, het IJsselmeer en de Randmeren om eens lekker fonteinkruiden te eten. Onderweg uit hun broedgebied in Noord-Rusland deden ze dat ook op diverse wateren langs en in de Oostzee. De zaden van fonteinkruiden zijn vaak nog intact als ze uitgepoept worden. Die ontkiemen soms en zo verspreiden en verbouwen kleine zwanen hun eigen voedsel langs hun trekroute.


Na verloop van tijd raken de fonteinkruiden op. Intussen zijn de suikerbieten geoogst en schakelen de zwanen over op bietenresten. Als die ondergeploegd zijn, wijken ze uit naar andere gewassen: wintergraan bijvoorbeeld, of gras. Het niet omploegen van suikerbieten voorkomt dus schade in andere gewassen. Dit is in Vlaanderen uitgeprobeerd en blijkt te werken. Het niet-ploegen scheelt bovendien tijd en brandstof.


Soms verlaten kleine zwanen de bietenvelden voor wat afwisseling. Ze nemen bijvoorbeeld een graaspauze op weilanden of wintergranen. Dat kan oogstschade betekenen, maar soms worden akkers vooral ingezaaid om de grond vast te houden, die anders zou wegwaaien, en daar kan gegraas van zwanen (of ganzen) geen kwaad.


Kleine zwanen zwermen tijdens de winter uit over de akkers van vooral de provincie Groningen, de Wieringermeer, Texel, Flevoland en Zeeland. En over de weilanden van Noord-Friesland, de Eempolders/Arkemheen en het rivierengebied.


Het gaat slecht met de kleine zwanen. Twintig jaar geleden overwinterden er soms wel tienduizend in Nederland; bijna de helft van de geschatte wereldpopulatie. Twee winters geleden waren dat er 6400 en vorig jaar nog maar 5500. Hun afname kan het gevolg zijn van slechte broedseizoenen op de Noord-Russische toendra, waar sneeuw, verstoring en vervuiling wellicht problemen veroorzaken. Tijdens hun reis door Oost-Europa worden de zwanen bejaagd. Het landgebruik daar is ook veranderd. Sommige landbouwgronden zijn verwilderd, andere worden juist intensiever beboerd.


Laten we die paar schoonheden die 's winters bij ons aankloppen gastvrij onthalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden