Zuidoost-Azie praat over eigen veiligheidsbeleid VS verwachten echte bijdrage van Aziaten

AMSTERDAM - Piraten en smokkelaars, die de Zuidchinese zee onveilig maakten, en het anti-communisme brachten de Zuidoostaziatische landen dichter bij elkaar. Nu, in de jaren negentig, streven ze samen naar regionale veiligheid.

De vorige week gehouden jaarlijkse bijeenkomst van de Associatie van Zuidoostaziatische Naties (Asean)in Singapore, waarvan Brunei, Indonesie, Maleisie, Filippijnen, Singapore en Thailand lid zijn, leidde tot de oprichting van het Aziatische Regionaal Forum. Het overlegorgaan, waarin in totaal zeventien landen rond en in de Stille Oceaan deelnemen, heeft als voornaamste doelstelling het waarborgen van veiligheid en het beteugelen van de wapenwedloop in de regio. Ook de VS, China, Japan en Rusland nemen deel in het overleg. Of de Asean met dit resultaat een mijlpaal in haar 26jarige geschiedenis heeft bereikt, valt nog te bezien.

Rode gevaar

Toen de organisatie werd opgericht in 1967 door de zes ministers van buitenlandse zaken, had zij politieke doelstellingen voor ogen, waarbij de landen met name gebonden werden door hun anti-communisme. Desondanks duurde het negen jaar voordat een heuse topconferentie werd georganiseerd en er zowaar een bureaucratische structuur in de organisatie te herkennen was. De samenwerking in het kader van de Asean lag tot nu toe voornamelijk op economisch gebied.

De belangrijkste zaken die de Asean-landen momenteel op politiek gebied bezighouden zijn: de groei van China's militaire apparaat en de aanspraken van het land op de Zuidchinese zee, de onstabiele situatie op het Koreaanse schiereiland, de toekomstige rol van Japan op het gebied van veiligheid, en de mogelijke vermindering van de Amerikaanse aanwezigheid in Azie.

Tot zekere opluchting van de meeste Zuidoostaziatische staten verklaarde een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, vorige week in Singapore, dat de VS hun militaire belangen in Noord-Azie zullen versterken en hun bezuinigingsplan dat een vermindering van 6 500 soldaten in Zuid-Korea inhoudt, voorlopig stopzetten. Ook zullen de Amerikanen hun militaire aanwezigheid in Japan handhaven en bovendien in de toekomst 'luchtmobiele' militaire eenheden legeren in Hawaii, Alaska en aan de Amerikaanse westkust, die bij crises onmiddellijk ingezet kunnen worden in het Stille Oceaangebied.

In Zuidoost-Azie wil Washington zich echter meer toeleggen op militaire samenwerking, onder andere in de vorm van gezamelijke oefeningen en de modernisering van de defensie op de Filippijnen. En bovendien zullen de VS ophouden met het bouwen en uitbreiden van militaire bases in en om de Stille Oceaan.

Een van de voornaamste politieke doelstellingen van de Asean tijdens de Koude Oorlog was het streven naar een neutrale regio. De Aseanlanden hadden geen behoefte om, net als Vietnam en Cambodja, te worden meegezogen in het OostWestconflict. Daarnaast maakten Maleisie en Indonesie van de gelegenheid gebruik om samen de piraten in de Straat van Malakka aan te pakken. De piraten zouden wapens leveren aan fundamentalistische groeperingen in Maleisie en aan de onafhankelijkheidsstrijders in Atjeh.

Het realiseren van een neutrale zone, vastgelegd in de Declaratie voor een zone van vrede, vrijheid en neutraliteit, is inmiddels door de beeindiging van de Koude Oorlog een achterhaalde doelstelling. De Asean-landen zijn hierdoor gedwongen om hun beleid en strategie op het gebied van politiek en veiligheid voor de toekomst om te gooien.

Singapore gaf voorzichtig de richting aan voor een nieuwe strategie, door toestemming aan de Amerikanen te geven voor uitbreiding van hun logistieke aanwezigheid. Hoewel dit beleid in eerste instantie onder vuur kwam te liggen van Maleisie en Indonesie, kwamen die er snel op terug. Brigade-generaal George Yeo, Singapores minister van informatie en kunst, stelde dat “een Azie zonder de aanwezigheid van de VS, tot een Japanse herbewapening kan leiden”. Vooral China en Noord- en Zuid-Korea zouden zich ongerust maken over die laatste ontwikkeling, wat weer een destabiliserend effect op de regio kan hebben.

Tijdens de topconferentie in 1992 te Singapore stond het belang van de aanwezigheid van de VS in Azie voor de Asean-landen als een paal boven water.

De Maleisische minister van defensie, Najib Razak, vermeldde zelfs dat de Amerikaanse zeevloot de basis Lumut in Perak kon gebruiken voor reparaties (tegen betaling) en dat de militaire samenwerking tussen de VS en Maleisie zou worden versterkt.

Het jaar daarvoor stelde Japan voor om zaken met betrekking tot regionale veiligheid te bespreken binnen de 'Post-ministeriele conferentie (PMC)'. Dat is een geregeld overleg, dat volgt op de jaarlijkse Asean-conferentie, tussen Japan, de VS, de EG, Australie, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en de Asean-landen.

Hoewel de Asean enige samenwerking in eerste instantie afwees, werd het Japanse voorstel op de Asean-bijeenkomst in 1992 aangenomen. Het overleg over veiligheid en defensie zou worden verstevigd en binnen het kader van de PMC plaatsvinden.

Vereende krachten

Dat vorige week het Aziatische regionale forum voor regionale veiligheid is opgericht, komt dus niet uit de lucht vallen. Opmerkelijk is vooral de eensgezindheid onder de deelnemers over de noodzaak van een dialoog over veiligheidsvraagstukken. “Alle belangrijke spelers in deze regio zullen deelnemen aan het bezweren van crises en de bevordering van vrede en veiligheid”, aldus secretaris-generaal Ajit Singh van de Asean. Hij noemde de oprichting van het forum een mijlpaal op weg naar “preventieve diplomatie”, een concept dat onderdeel is van de nieuwe Amerikaanse strategie voor het Azie van na de Koude Oorlog.

Te spreken van een mijlpaal is te voorbarig. Een Amerikaanse functionaris benadrukte nog dat het Forum in de verste verte niet lijkt op bijvoorbeeld de Navo. Bovendien wijst het Azie-beleid van de VS erop dat zij verwachten dat de Aziatische staten zo langzamerhand werkelijk eens hun eigen boontjes gaan doppen op het gebied van regionale veiligheid en niet alleen daarover praten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden