Review

Zuidam componeert stellig Dutilleux verklankt pessimisme over menselijk handelen

DEN HAAG - Rob Zuidam noemt zichzelf een componist met een luie natuur. Maar ondanks die aard heeft hij met zijn vierendertig jaar toch al een flink oeuvre bij elkaar gecomponeerd. De laatste jaren werkte hij met tussenpozen aan 'Trance Figuration', waarvan het Residentie Orkest vrijdagavond het derde en laatst voltooide paneel van het vierluik ten doop hield.

De première van de gehele, vijftig minuten durende cyclus zal deze zomer in het Amerikaanse Tanglewood plaatsvinden. Niet zo verwonderlijk die voorkeur voor Amerika; daar immers vond Zuidam zijn tweede vaderland. Het uitgevoerde deel bleek kort van stof, prettig voor het orkest want de orkestpartijen van deze wereldpremière stonden pas dinsdagmorgen op de lessenaars van het Residentie Orkest.

“Hoe groter de stelligheid waarmee de muziek klinkt, des te groter is vaak de onzekerheid waarmee ik het heb gemaakt.” Aldus Zuidam. Met die bewering in het achterhoofd moesten de toehoorders wel tot de conclusie komen dat dit deel met grote onzekerheid is gemaakt. Immers, aan stelligheid ontbrak het in dit deeltje bepaald niet. Je kwam oren en ogen tekort bij deze uitbundige, springlevende muziek die niet geperst is in een keurslijf van strakke ritmen, maar die uitgelaten danst van het ene op het andere been. De uitvoering onder leiding van Reinbert de Leeuw straalde enthousiasme en trefzekerheid uit.

Behalve deze première klonken nog twee eerste uitvoeringen voor Nederland; werken van Henri Dutilleux en Wolfgang Rihm. Tijdens het componeren van 'The Shadows of Time' (Cinq épisodes pour orchestre) werd bij Henri Dutilleux kanker geconstateerd. Gevoegd bij het feit dat hij in dit werk stilstaat bij de onverbiddelijkheid van de tijd en bij de herdenking van de vijftigste sterfdag van Anne Frank, is het niet verwonderlijk dat een tragisch en beklemmend werk ontstond. Dutilleux heeft het geloof in de mensheid verloren, op zijn minst twijfelt hij aan de mensheid als hij bekent: “Ik betwijfel of de mens de toestand op aarde zoveel verbetert als hij zelf zegt dat te doen.”

'The Shadows of Time' is in feite één grote aanklacht met als dramatisch hoogtepunt het derde deel. Dat draagt de ondertitel 'Pour Anne Frank, et pour tous les enfants du monde, innocents'. Hartverscheurend is de roep van de kinderstemmen 'Pourquoi nous? Pourquoi l'étoile?', in deze uitvoering gerealiseerd door Josephine Jansen, David van Lith, Jochanan Samama en Oscar Verpoort.

Dutilleux, rijk aan zelfkritiek en van huisuit geen vernieuwer, is een uitgesproken magiër die in staat is een wereld van subtiele klanken op te roepen. In het betrekkelijk kleine oeuvre van de thans 83-jarige componist behoort 'The Shadows of Time' tot een van de hoogtepunten.

'Vers une Symphonie fleuve IV' van Wolfgang Rihm is in alle opzichten een kolossaal werk. De titel van de vierdelige serie is ontleend aan de 'roman fleuve', een zich bij voortduring doorontwikkelende roman. Het is een procédé dat vergelijkbaar is in de beeldende kunst met het herhaaldelijk overschilderen van doeken. Overschilderen doet Rihm ook in het laatste deel van zijn cyclus waarin hij niet minder dan 233 maten heeft overgenomen uit het voorgaande werk. Rihms rivier slaat met explosief geweld tegen de oevers, de stroom (van klanken) wordt met windkracht tien met donderend geweld voortgestuwd. Adembenemend in de meest letterlijke zin van het woord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden