Zuid-Limburg doet het al zonder stopwatchzorg

Beeld Fadi Nadrous

Het einde lijkt nabij voor de vijfminutenregistratie, een regel die symbool staat voor doorgeschoten bureaucratisering in de zorg. Een thuiszorgorganisatie schrapte de regel drie jaar geleden al, anderen volgden. Zowel personeel als patiënten merken de gevolgen.

Eerst wil de 97-jarige Lodewijk Paffen in Kerkrade iets kwijt. Het gaat over de bezorgdienst van de apotheek. Niet de vaste bezorgers, die hun vak verstaan. Nee, het zijn de invallers, zegt Paffen als hij een stopwatch op tafel legt. “Kijk, hiermee hou ik precies bij hoeveel tijd het kost om van de bank op te staan en naar een plek in de woonkamer te lopen waar de bezorger me door de voordeur kan zien. Dat duurt 58 seconden en dat wordt elk jaar langer, tegenwoordig zelfs elke maand. 58 seconde moet de bezorger wachten, maar dat doet hij niet. Als ik de voordeur in het zicht krijg, is-ie al weg.” Dan moet Paffen de medicijnen zelf halen, of liever gezegd, laten halen door zijn schoondochter, die als mantelzorger al veel taken op zich neemt.

De stopwatch op tafel is een treffend symbool van iets waar veel medewerkers in de thuiszorg vanaf willen: stopwatchzorg. Dat gaat niet over ongeduldige bezorgers van de apotheek, maar over de vijfminutenregistratie. Wijkverpleegkundigen en -verzorgenden moeten van de verzekeraar verantwoording afleggen voor elke vijf minuten dat zij aan het werk zijn. Voor wassen staat een half uur. Dan kan op een formulier zes keer vijf minuten worden afgestreept. 

Zo is elke handeling verdeeld in blokjes van vijf minuten, of het nu gaat om steunkousen aantrekken of insuline spuiten. Maar zorg verlenen bij mensen thuis is elke dag en achter elke voordeur anders. Paffen is de ene dag beter dan de andere, en als zijn schoondochter andere verplichtingen heeft, moet de thuishulp meer doen.

De werkelijkheid achter de voordeur laat zich niet vangen in standaarden, weet de voorzitter van de raad van bestuur van thuiszorgorganisatie Envida, Roger Ruijters. Tot een paar maanden geleden was Ruijters bestuursvoorzitter van Meander. Voor deze andere grote thuiszorgorganisatie in Zuid-Limburg maakte hij afspraken met de verzekeraars en hij schafte de minutenregistratie af. Voortaan keert de verzekeraar per patiënt een vast bedrag uit, of de zorg nu een kwartier of een half uur in beslag neemt.

Animatie: Fadi Nadrous

Verplichting

De minutenregistratie is rond 2000 ingevoerd en een kleine tien jaar later weer afgeschaft. Althans, de verplichting verdween, de registratie zelf bleef bestaan omdat verzekeraars eraan vasthielden. Maar dit jaar lijkt het verzet echt voet aan de grond te krijgen. Naast Meander zijn diverse zorginstellingen overgegaan op een andere betalingsmethode. De breed gesteunde beweging ‘(Ont)Regel de zorg’ wil het mes zetten in overbodige bureaucratie en ook minister Hugo de Jonge van volksgezondheid wil van de regel af.

Ruijters deed het drie jaar geleden al en daar is wijkverpleegkundige Karin van de Weerden nog altijd blij mee. “In de oude situatie was er een tijdsduur gekoppeld aan de zorg die je iemand verleende. Je mocht daar hooguit 10 procent boven of onder zitten. Iedere keer dat ik daarover heenging, moest ik een formulier invullen om te verantwoorden waarom er meer tijd nodig was. Dat kan zijn als een mantelzorger even wegvalt of als iemand griep heeft. Is de situatie weer zoals die was, dan had ik minder tijd nodig, maar moest ik wel opnieuw een formulier invullen. Dat hoeft nu gelukkig niet meer.”

Van de Weerden is onderweg naar een cliënt, een vrouw van wie de man een belangrijke taak heeft als mantelzorger. “Het kan zijn dat alles al is gedaan, als we daar straks komen. Maar heeft hij een mindere dag of een afspraak, dan is er meer werk.” Vandaag is dat niet het geval. Wassen is al gedaan.

Ook bij een volgende cliënt is de man mantelzorger. Soms heeft hij daar vragen over. In de oude situatie had de verpleegkundige daar ’s ochtends geen tijd voor. De tijd drong, altijd. Dus moest hij het aan de tweede verpleegkundige vragen die ’s middags langs-kwam. Maar ook zij had geen tijd om hem uitgebreid te woord te staan, net zo min als de verpleegkundige die ’s avonds langskwam. Dat zorgde voor ergernis bij de man. “Nu kan ik hem ’s morgen wel langer te woord staan en dingen uitleggen. Dan hoeft hij mijn collega niks meer te vragen en dat scheelt tijd.”

Niet dat Van de Weerden ineens tijd over houdt. “Dat gaat op aan andere zaken, maar in elk geval wel zaken waarvan de zorg beter wordt.”

Slimme oplossingen

Afschaffen van de vijfminutenregistratie scheelt ook geld. “Het systeem met vaste bedragen is gemiddeld 20 tot 30 procent goedkoper”, zegt Ruijters. Dat komt volgens hem omdat bij de vijfminutenregistratie wordt betaald voor productie. Krijgen thuiszorgorganisaties per patiënt een vast bedrag, dan voelen zij zich meer verantwoordelijk voor de zorg en gaan ze nadenken over slimme oplossingen.

Stel, iemand komt uit een ziekenhuis na een oogoperatie, zegt Ruijters. “Dan krijgen ze van de specialist een verwijzing mee vanuit de thuiszorg. Die moeten de ogen komen druppelen. Zij komen drie tot vier keer per dag. Terwijl je dat mensen zelf kunt aanleren met een hulpmiddeltje van een paar euro.”

Paffen heeft ook oogdruppels, maar kan die ook met een hulpmiddeltje niet zelf meer aanbrengen. Van dichtbij ziet hij nauwelijks nog iets. “U bent voor mij een wazige vlek”, zegt hij tegen Van de Weerden. Hij wil zoveel mogelijk zelf blijven doen. “Douchen doe ik nog zelf. Televisie kijken kan niet meer. Als voetballen opstaat, vertelt mijn vrouw wat er gebeurt. Met koken heb ik geen idee wat er in huis is. Ik haal de pakken naar voren uit de kastjes, dat kan mijn vrouw niet. Zij vertelt dan wat ze ziet.”

Paffen redt zich thuis, zolang alles maar op dezelfde plaats ligt. “Anders vind ik niets terug.” Het is een fragiel evenwicht.

“De ene keer hebben jullie ons meer nodig dan de andere keer”, zegt Van de Weerden.

“Ja, en daar is gelukkig alle begrip voor”, zegt Paffen.

Weerstand

Toch zegt Ruijters dat er in het begin onder patiënten weerstand was tegen de verandering. Na afschaffing van de minutenregels gingen de zorgmedewerkers langs bij hun cliënten om te praten over wat zij wilden. Wat is voor u echt belangrijk, vroegen ze. Vindt u het fijn als we elke dag langskomen of doet u liever zoveel mogelijk zelf?

“Bij sommige cliënten zag je in het begin ontevredenheid en angst”, zegt Ruijters. “Zij dachten dat we gingen bezuinigen en hen zorg afnamen. Naderhand zag je dat cliënten blij waren met de nieuwe oplossingen omdat ze zich meer eigen baas over hun leven voelden. Ook de medewerkers waren tevreden, want de werkdruk nam af. Ze werden niet alleen verantwoordelijk voor de zorg, maar ook voor de planning ervan. Zij kregen meer autonomie over het werk en dat leidt tot meer tevredenheid.”

Voor zowel de verzekeraars als Meander was het een avontuur om anders te gaan werken, herinnert Ruijters zich. “Verzekeraars zitten in de controlemodus, voor hen was het lastig om vanuit vertrouwen te werken in plaats van wat ik wel eens geïnstitutionaliseerd wantrouwen noem. Dat zit niet in de mensen, maar in de systemen.”

Ruijters overtuigde de verzekeraars van de noodzaak om de minutenregistratie af te schaffen, omdat Meander anders op de lange termijn in de problemen zou komen. De vijfminutenregel zorgt volgens hem voor minder efficiënte zorg en jaagt toch al schaars personeel weg. Ruijters werd in die opvatting gesterkt toen hij na afschaffing van de regel merkte dat Meander onder verpleegkundigen een zeer gewilde werkgever werd.

Zijn huidige werkgever, Envida, gebruikt nog de oude manier van registratie per vijf minuten. Dat zorgt voor herkenbare problemen met de werkdruk en hoog ziekteverzuim. “Ik ben met de verzekeraars CZ en VGZ in overleg om in 2019 op de Meandermanier te gaan werken”, zegt Ruijters. Als dat lukt, is het zuidelijkste deel van Limburg de eerste regio die heeft afgerekend met de vijfminutenregistratie.”

Lees ook:

De zelfstandige is niet meer weg te denken uit de zorg

Waarom kiezen steeds meer zorgverleners voor zelfstandigheid? Waar de psychiater meer inspraak wil, vindt de verpleegkundige juist meer afstand prettig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden