Handel

Zuid-Amerika moet kiezen: wordt het de VS, EU of China?

President Macri van Argentinië. Beeld AFP

Argentinië en Brazilië praten over de toekomst van handelsblok Mercosur. Zoeken de Zuid-Amerikanen toenadering tot China?

De presidenten Macri van Argentinië en Temer van Brazilië komen vandaag bijeen in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia over een belangrijke vraag: Welke kant moet het op met het Zuid-Amerikaanse handelsblok Mercosur, en hoe moeten ze omgaan met het recalcitrante, inmiddels geschorste lid Venezuela?

Venezuela staat voor een Zuid-Amerikaanse samenwerking waarvoor Macri en Temer allergisch zijn. Voormalig president Hugo Chávez van Venezuela was de drijvende kracht achter een poging om het economische blok Mercosur (opgericht in 1991, en een samenwerking tussen Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Venezuela) tot politieke unie om te bouwen, om zo tegenwicht te bieden aan de VS.

Daarmee stond Chávez in een lange traditie: pogingen om Zuid-Amerika te verenigen gaan lang terug. Tijdens een ontmoeting in 1822 in Guayaquil tussen de twee mannen die Zuid-Amerika bevrijdden van de Spaanse overheersing, de Argentijn José de San Martín en Venezolaan Simón Bolívar, werd al geprobeerd Zuid-Amerika te verenigen. Dat mislukte. Chávez gaf het oude ideaal nieuw elan, en vond medestanders in Argentinië en Uruguay, die het gedachtegoed van San Martín en Bolívar omarmden.

President Temer van Brazilië. Beeld EPA

Dood spoor

Maar Chávez overleed, en Venezuela staat alleen sinds de Argentijnen in december 2015 de rechts-liberale Mauricio Macri kozen tot president. In Brazilië werd afgelopen jaar de linkse Dilma Roussef afgezet en opgevolgd door de rechtse Michel Temer. Het nieuwe duo ziet weinig heil in politieke eenwording. Sterker: na hun komst werd Venezuela als lid geschorst (zie kader).

Zo belandde Mercosur als politieke unie op een dood spoor. Met de komst van Donald Trump zijn de geopolitieke verhoudingen ook nog eens veranderd. De Argentijnse politicoloog Andrés Malamud van de Universiteit van Lissabon betoogt dat Argentinië en Brazilië, de twee grootste economieën van Zuid-Amerika, een strategische keuze moeten maken. Hij schetst drie opties: meer onderlinge handel, vrijhandelsverdragen sluiten met zoveel mogelijk andere landen of dichter aanschurken tegen grootmacht China.

China

Macri wil vrijhandelsverdragen sluiten en zijn ambtsgenoot Temer overtuigen vaart te maken met een EU-deal. Maar de Braziliaan is impopulair en zijn land verkeert in een diepe politieke crisis sinds het afzetten van Rousseff. Brazilië kijkt dus voorlopig de kat uit de boom en Braziliaanse ondernemers hopen vooral te profiteren van het conflict tussen Trump en hun grootste concurrent Mexico.

Malamud raadt de twee presidenten dan ook aan om met China om de tafel te gaan omdat Peking de belangrijkste partner is van Mercosur. "Het is onvermijdelijk", aldus de politicoloog. "Een verdrag met de EU zou een enorme symbolische waarde hebben maar met de huidige politieke verdeeldheid in Europa zie ik dat op korte termijn niet gebeuren".

De vraag is of Macri en Temer nog wel een keuze hebben. De invloed van China in Argentinië is groot. Zo financiert Peking het leeuwendeel van de openbare werken en strijken steeds meer Chinese bedrijven neer in Buenos Aires. Ook bouwt het zijn eerste buitenlandse militaire basis in Argentijns Patagonië. Malamud: "Een verregaande samenwerking op politiek en militair niveau lijkt een logisch vervolg op de huidige relatie."

Minister Venezuela niet uitgenodigd

Dat het niet botert tussen de leden van Mercosur bleek tijdens de vergadering van het blok in december in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. "U bent niet uitgenodigd, excellentie!", snauwde een Argentijnse ambtenaar toen tegen Delcy Rodríguez. De Venezolaanse minister van buitenlandse zaken was op eigen initiatief gekomen om de schorsing van Venezuela aan te vechten. "Als ze me niet binnen laten, klim ik door het raam", aldus een vinnige Rodríguez tegen de verzamelde pers.

Mercosur schorste begin december Venezuela voor onbepaalde tijd. Volgens de Argentijnse politicoloog Andrés Malamud terecht, omdat het land zijn afspraken consequent niet nakomt. "Ze zijn sinds 2012 lid en hebben 90 procent van de wet- en regelgeving nog niet ingevoerd", aldus de politicoloog. "Voor Venezuela is Mercosur geen handelsblok maar een politiek verbond."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden