Zuid-Amerika eist excuses Europa

Jose Mujica, president van Uruguay (rechts), de Argentijnse president Cristina Fernandez (miden) en Luiz Almagro, minister van Buitenlandse Zaken van Uruguay tijdens het handelsoverleg.Beeld afp

Dik drie uur woede en ongenoegen raasde door de vergaderzaal in de Uruguayaanse hoofdstad Montevideo. De presidenten van Argentinië, Brazilië, Uruguay en Venezuela waren vrijdag bijeen op een top van het gezamenlijke handelsblok Mercosur, maar spraken nauwelijks over handel, behalve dan over het opschorten van de besprekingen over een vrijhandelsakkoord met Europa.

De staatshoofden zijn razend over het sluiten van het luchtruim door Frankrijk, Spanje, Italië en Portugal voor het presidentiële vliegtuig van ambtgenoot Evo Morales van Bolivia. Deze werd ervan verdacht de Amerikaanse spion Edward Snowden aan boord te hebben. Dat was niet zo, bleek nadat de Boliviaan twee weken geleden veertien uur lang was vastgehouden in een zaaltje op de luchthaven van Wenen.

De vier leden van Mercosur, alsmede Bolivia, Ecuador en Nicaragua, roepen nu hun ambassadeurs terug voor overleg uit de vier Europese landen. "Dit neo-koloniale gedrag kan en zal niet ongestraft blijven", aldus de Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner tijdens de plenaire zitting. Zuid-Amerika wil dat Europa excuses aanbiedt en staat pal achter het asielaanbod van verschillende landen voor Edward Snowden.

Sluiten luchtruim
De voortvluchtige ex-spion zorgde opnieuw voor ophef nadat hij afgelopen week documenten lekte waaruit bleek dat Brazilië en - in mindere mate - Argentinië jarenlang bespioneerd werden door de Verenigde Staten. "Dat gooide olie op het vuur", zegt Dante Caputo, de Argentijns minister van buitenlandse zaken van 1983 tot 1989.

Het sluiten van het luchtruim, zelfs voor presidentiële vliegtuigen, is volgens Caputo niet illegaal. "Landen hebben soevereiniteit over hun luchtruim en zijn geen enkele uitleg schuldig aan wie dan ook over het openen of sluiten daarvan", legt hij uit. Maar hij snapt de woede wel: "Het is niet netjes, zo ga je niet met elkaar om". Het is een ongeschreven regel in het diplomatieke verkeer dat staatshoofden zich ongehinderd over de wereld kunnen verplaatsen.

Stilte
Het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat Europa excuses zal aanbieden aan de latino's. De Franse president Hollande reageerde via een woordvoerder die de gebeurtenis afdeed als een nare samenloop van omstandigheden. In Madrid, Rome en Lissabon bleef het stil.

Wel plaatste de Portugese professor Boaventura de Sousa Santos van de universiteit van Coimbra een excuusbrief in de linkse Argentijnse krant Pagina 12. "Ik bied excuses aan voor het staatsterrorisme dat mijn land, samen met Spanje, Frankrijk en Italië, tegen u heeft begaan waarbij uw waardigheid is geschaadt en uw leven in gevaar kwam", schreef hij.

Ondertussen wordt op de top in Montevideo besloten dat de Zuid-Amerikaanse landen gezamenlijk actie ondernemen tegen (cyber-)spionage. De Braziliaanse president Rousseff diende daartoe een voorstel in en zei paal en perk te willen stellen aan Amerikaanse afluisterpraktijken en die in de toekomst te willen voorkomen. Haar Venezolaanse ambtgenoot Maduro opperde opschorting van de gesprekken over een vrijhandelsakkoord tussen Zuid-Amerika en de EU. Die moet dat niet te snel afdoen als korte lontjes van latino's. Het gevoel van woede en onmacht dat Zuid-Amerika overspoelt, lijkt oprecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden