De ombudsvrouw van Zuid-Afrika, Busisiwe Mkhwebane.

Zuid-Afrika

Zuid-Afrikanen willen af van hun ‘oneerlijke’ ombudsvrouw

De ombudsvrouw van Zuid-Afrika, Busisiwe Mkhwebane.Beeld Reuters

De Zuid-Afrikaanse ombudsvrouw Busisiwe Mkhwebane zaagt nadrukkelijk aan de stoelpoten van president Cyril Ramaphosa. Steeds meer Zuid-Afrikanen zijn haar zat.

De Zuid-Afrikaanse ombudsvrouw Busisiwe Mkhwebane (49) vergeleek zichzelf onlangs op Twitter nogal dramatisch met de ex-vrouw van Nelson Mandela. “Laten we niet vergeten hoe Winnie Madikizela-Mandela werd behandeld door Stratcom”, schreef ze. Winnie werd tijdens de apartheid via dat propaganda-apparaat van het racistische regime zwartgemaakt. Mkhwebane: “Mama (koosnaam voor Winnie, red.) en ik zijn onderworpen aan eenzelfde soort behandeling.”

De ombudsvrouw krijgt inderdaad al een tijd snoeiharde kritiek. “Ze is geen ombudsvrouw”, twitterde politiek analist Justice Malala over haar. “Ze is partijdig en een gecompromitteerd individu dat duidelijk ongeschikt is voor haar functie.”

Mkhwebane ligt onder vuur ­nadat meerdere rechters haar oneerlijkheid en incompetentie hebben verweten. In twee zaken bepaalde de rechtbank zelfs dat Mkhwebane, vanwege haar grove falen, een deel van de proceskosten van tienduizenden euro’s uit haar eigen portemonnee moet betalen. Maatschappelijke organisaties hebben opgeroepen tot een protestmars aanstaande vrijdag om haar vertrek te eisen.

Welwillende houding tegenover Zuma

De ombudsvrouw is in Zuid-Afrika veel invloedrijker dan in Nederland. Rapporten van Mkhwebane’s voorganger, Thuli Madonsela, hadden zelfs een groot aandeel in de val, begin 2018, van de van corruptie verdachte president Jacob Zuma. Het Amerikaanse tijdschrift Time Magazine rekende Madonsela in 2014 zelfs tot de honderd meest invloedrijke personen ter wereld.

Mkhwebane is van een ander kaliber. Opgeleid als advocaat werkte ze onder meer als onderzoeker voor Zuid-Afrika’s eerste ombudsman. Ze was een middelhoge ambtenaar en werkte op de Zuid-Afrikaanse ambassade in China. Geen heel ­indrukwekkende carrière. Het leek er in 2016 sterk op dat zij vooral ­ombudsvrouw werd vanwege haar welwillende houding tegenover de toenmalige president Zuma.

Nadat Zuma werd gedwongen af te treden, volgde Cyril Ramaphosa hem op. Het leidde tot een richtingenstrijd binnen het ANC. Het kamp Ramaphosa bepleit bezuinigingen en aanpak van de corruptie. Het kamp Zuma probeert vast te houden aan oude patronagestructuren.

Opvallend enthousiast zagen

Mkhwebane ontkent dat zij partij kiest. Toch lijkt ze opvallend enthousiast te zagen aan de stoelpoten van Ramaphosa. 

Zo nam de president volgens Mkhwebane onrechtmatig 30.000 euro aan van een van corruptie verdacht bedrijf en loog hij daarover. Ook doet ze onderzoek naar een van Ramaphosa’s belangrijkste vertrouwelingen in de strijd tegen corruptie, minister van overheidsbedrijven Pravin Gordhan. In beide zaken trapte de rechter recent op de rem. Ramaphosa had Mkhwebane’s rapporten ter ­beoordeling voorgelegd aan de rechtbank. De door Mkhwebane aanbevolen maatregelen tegen minister Gordhan noemde het gerechtshof in juli zelfs op punten “vaag, tegenstrijdig en onzinnig”. Tot Mkhwebane nader en beter onderzoek doet, kunnen ­Ramaphosa en  Gordhan aanblijven.

In haar onderzoek naar een corruptieschandaal waarbij miljoenen euro’s aan subsidies voor arme boeren zouden zijn weggesluisd naar de steenrijke en beruchte zakenfamilie Gupta, was Mkhwebane veel minder streng voor bondgenoten van Zuma.

Vernietigend oordeel van de rechter

Onder andere Ace Mageshule, secretaris-generaal van het ANC, is wellicht betrokken bij dit schandaal. Maar in haar rapport onderzocht Mkhwebane zijn rol nauwelijks. Ook dit rapport werd aan de rechter voorgelegd. Die oordeelde recentelijk vernietigend en stelde dat Mkhwebane uitgerekend de mensen voor wie de functie van ombudsvrouw is opgericht – arme en kwetsbare Zuid-Afrikanen – in de steek laat.

Maar makkelijk komt president ­Ramaphosa niet van haar af. Daarvoor is een tweederde meerderheid in het parlement nodig. Ex-president Zuma kijkt intussen tevreden toe. Mkhwebane versterkt met haar rapporten, ­gegrond of niet, de polarisatie binnen regeringspartij ANC. En interne chaos is wat Zuma wil. Politiek analist Ebrahim Fakir: “Mkhwebane kan Ramaphosa zodanig afleiden dat hij nauwelijks toekomt aan cruciale beleidszaken.” ­Zaken als het weer op gang brengen van de economie bijvoorbeeld, maar ook het aanpakken van de onder Zuma snel gegroeide corruptie.

Lees ook: 

Zuid-Afrika kampt met sterke economische krimp.

De problemen in Zuid-Afrika stapelen zich op. De economie krimpt. Directeuren van staatsbedrijven vertrekken.

Zuid-Afrika klaagt ex-president Zuma aan voor corruptie.

Elf jaar lang wist Jacob Zuma de rechtbank te ontlopen. Maar nu moet hij er toch echt aan geloven

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden