Zuid-Afrikaanse economie vaart wel bij zijn witte 'Zuidas', maar de welvaartskloof blijft

Kantoorcomplexen in aanbouw in zakencentrum Sandton van Johannesburg, Zuid-Afrika.Beeld Niels Posthumus

Zuid-Afrika is mede dankzij zakencentrum Sandton uit een economische crisis gekomen. Maar het succesvolste district van Johannesburg vergroot de kloof tussen arm en rijk.

In welke windrichting je vanuit het hart van Sandton ook kijkt, overal prikken betonnen kantoorgeraamtes en gele bouwkranen in de strakblauwe hemel. Het snelgroeiende zakencentrum van Johannesburg ligt aan de noordkant van de stad, comfortabel dichtbij het vliegveld en op slechts een half uurtje rijden van regeringscentrum Pretoria.

Overal in Sandton klinkt het lawaai van betonzagen, boren, cementmolens en aanrijdende vrachtwagens. Tussen de bouwputten komen mannen in pak en vrouwen met peperdure zonnebrillen uit de glinsterende kantoorcomplexen die al af zijn. Ze stappen in hun luxe Audi's en BMW's. Wie in Sandton rondloopt, zou denken dat Zuid-Afrika zich middenin een economische hausse bevindt.

Niets is minder waar. Deze week werd bekend dat Zuid-Afrika juist uit een stevige recessie is gekropen. Ook binnen de onroerendgoedwereld ging het al jaren matig. Alleen niet in Sandton. "Want deze locatie staat voor vertrouwen", legt Elaine Jack uit. Ze is hoofd van het Sandton City Management Centre. "Bedrijven zijn ook hier wel iets voorzichtiger geworden met hun investeringen. Maar Sandton is uitgegroeid tot financieel centrum van Zuid-Afrika. Dus wil iedereen, zelfs in economisch mindere tijden, toch uitgerekend hier een nieuw hoofdkantoor bouwen."

Welvaartskloof

Sandton raakte in trek nadat de beurs van Johannesburg er in 2000 naartoe verhuisde. Het traditionele bedrijfshart aan de zuidkant van de stad raakte na de afschaffing van de apartheid in verval en worstelde met hevige criminaliteit. De komst van een snelle trein − die Johannesburg, het vliegveld en Pretoria via Sandton met elkaar verbindt − gaf het nieuwe zakencentrum nog een extra zetje.

Docent stadsplanning Zenzile Mbinza van de Universiteit van Johannesburg denkt dan ook niet dat de bouwwoede in Sandton snel zal afnemen. "Sandton heeft de infrastructuur en vooral ook de status die grote bedrijven en multinationals zoeken."

Rond het middaguur zitten alle stoepen van het zakencentrum vol met lunchende bouwvakkers in blauwe overalls. Onderzoek van het South African Property Owners Association Office wees begin dit jaar uit dat niet minder dan 48 procent van alle nieuwe kantoorgebouwen in heel Zuid-Afrika momenteel op de paar vierkante kilometers van Sandton verrijst.

Uiteraard is het goed dat op zijn minst één plek in Zuid-Afrika immuun lijkt voor malaise. Maar Mbinza merkt op dat de hevige concentratie van economische ontwikkeling in Sandton de welvaartskloof in Johannesburg verder versterkt. En dat ligt gevoelig in een van de economisch meest ongelijke landen ter wereld, waar de scheidslijnen tussen arm en rijk geografisch bovendien even zichtbaar als blijvend zijn getrokken door de vroegere, racistische apartheidsregering.

Wit en rijk

Het apartheidsbestuur deelde elke stad, ook Johannesburg, op in wijken waar uitsluitend witte en delen waar alleen zwarte Zuid-Afrikanen mochten wonen. De witte wijken waren relatief rijk en luxe, de zwarte townships armoedig.

Sandton ligt tussen de nog altijd overwegend witte en rijke woonwijken in. Praktisch alle townships liggen op weinig strategische plekken buiten de stad. Vooral wijken die toch al welvarend waren profiteren dus van Sandton.

Doordat verreweg het grootste deel van de bedrijfsinvesteringen in Johannesburg richting Sandton gaat, blijft er bovendien weinig over voor armere delen van de stad. Enige spreiding van bedrijven zou dus beter zijn.

Maar Mbinza weet dat dit niet zal gebeuren. Sandton heeft een hoop economische voorzieningen die andere stadsdelen op zijn best pas net aan het ontwikkelen zijn: snel internet, goed openbaar vervoer, energiezuinige kantoorgebouwen. "En bedrijven zoeken uiteraard liever een vestigingsplek die al goed functioneert dan eentje die nog helemaal moet worden ontwikkeld."

Lees ookHet racisme van een witte man en een zwarte date.
Lees ookNieuwe rijken verdelen Zuid-Afrika.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden