Zuid-Afrika vreest onrust in goudmijn

Salarisonderhandelingen zetten getroffen sector onder druk

Zuid-Afrika siddert: werkgevers en vakbonden in de goudindustrie zijn gisteren begonnen aan salarisonderhandelingen. "Ik vrees voor Zuid-Afrika, ik vrees voor de industrie en ik vrees voor de mensen", zei een werkgeversvoorman bij aanvang.

De National Union of Mineworkers (NUM) eist loonsverhogingen oplopend tot ruim 60 procent. Om zeker te stellen, zegt de bond, dat de mannen die het zware werk doen kunnen rondkomen van het geld dat ze verdienen.

De Association of Mineworkers and Constuction Union (AMCU) gaat zelfs tot 150 procent. "De meerderheid van de mensen heeft nog niet geprofiteerd van de verdeling van rijkdom die binnen de mijnbouw is opgebouwd", aldus Jeffery Mphahlele, algemeen secretaris van de AMCU.

Volgens de Mijnbouwkamer, waarin de mijnbouwbedrijven zich hebben verenigd, daalde de kiloprijs van goud van 509.000 rand (ruim 39.000 euro) in het laatste kwartaal van 2012 naar 400.000 rand (31.000 euro) in de eerste helft van dit jaar. "Bij die prijs draait 60 procent van de industrie met verlies, is onze schatting", zei de hoofdeconoom van de Mijnbouwkamer tegen persbureau Reuters.

"We moéten de zaak in evenwicht houden", zei Mark Cutifani, directeur van mijnbouwer Anglo American, gisteren in The Financial Times.

Woede over hun beloning maakte vorig jaar zomer dat tienduizenden kompels in de goud- en platinamijnen spontaan in staking gingen. Duizenden werden daarop - even spontaan - op straat gezet. De politie arresteerde stakers en masse en tientallen mijnwerkers verloren het leven, van wie 34 door politiekogels.

De arbeidsonrust kostte de industrie naar verluidt 1,5 miljard dollar en Zuid-Afrika een half procentpunt van zijn economische groei.

En welbeschouwd is de rust nooit teruggekeerd. In het najaar stemden de mijnbouwbedrijven in met loonsverhogingen tussen de 11 en de 20 procent, maar wilde stakingen bleven uitbreken. Minder massaal, maar wel geweldadig.

Wat niet helpt is de rivaliteit tussen nieuwkomer AMCU die niets liever wil dan de NUM, oud-hegemonist en gelieerd aan regeringspartij ANC, van de troon stoten. In een jaar tijd zag de AMCU haar aanhang naar eigen zeggen verdubbelen. Ten koste van de NUM.

Vorige week trachtte de regering een nieuwe uitbraak van onrust als gevolg van de loononderhandelingen voor te zijn door partijen een 'stabiliteitspact' te laten ondertekenen. De AMCU weigerde.

Overigens draagt diezelfde regering ook bij aan de onrust. In de African Economic Outlook van dit voorjaar schrijven de Oeso, de Verenigde Naties en de African Development Bank dat het voortdurende debat over mogelijke nationalisatie van grondstoffen in Zuid-Afrika 'de politieke onzekerheid verhoogt'. Het maakt investeerders kopschuw, terwijl investeringen hard nodig zijn om de industrietak nieuw leven in te blazen.

In 2011 werkten er 145.000 mijnwerkers in de Zuid-Afrikaanse goudmijnen. In 1990 waren dat er nog 490.000. Nu weerspiegelt dat cijfer niet alleen kommer en kwel. Een deel van de banen ging verloren door mechanisatie en rationalisatie, die de winstgevendheid van de industrie juist ten goede kwamen.

Toch, Zuid-Afrika zag zijn aandeel in de wereldwijde goudproductie dalen van 70 procent in 1980 naar zo'n 6 procent nu. In 2012 produceerde het 177,8 ton, de laagste productie sinds 1905.

De arbeidsonrust van vorig jaar, gecombineerd met vraaguitval uit het door crisis geplaagde Europa - Zuid-Afrika's belangrijkste handelspartner - doet de economie van het land geen goed. En daar heeft de hele regio last van.

De auteurs van de African Economic Outlook voorspellen dat West-Afrika dit jaar de mooiste groeicijfers zal laten zien. Ze voorzien 'robuuste groei' in Centaal- en Oost-Afrika. Maar: "In zuidelijk Afrika zal de groei zware schade blijven lijden van het langzame herstel in Zuid-Afrika, de grootste economie in de regio."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden