Zuid-Afrika is bijna verlost van zijn impopulaire, veelvuldig van corruptie beschuldigde president

null Beeld AFP
Beeld AFP

Regeringspartij ANC kiest de komende dagen een nieuwe partijleider. Vicepresident Cyril Ramaphosa en Nkosazana Dlamini-Zuma, ex-vrouw van de president, zijn de belangrijkste kanshebbers.

Jacob Zuma treedt af als partijleider van het ANC. Daarmee is Zuid-Afrika echt bijna verlost van zijn impopulaire, veelvuldig van corruptie beschuldigde president. De komende vijf dagen kiest het ANC op een partijconferentie zijn opvolger als partijleider.

Zeven kandidaten doen een gooi naar de functie. Slechts twee lijken kans te maken. Vicepresident Cyril Ramaphosa positioneert zich als anti-Zuma, iemand die corruptie hard wil aanpakken. Nkosazana Dlamini-Zuma, ex-vrouw van de president, verdedigt Zuma's beleid juist vaak.

De nieuw gekozen partijleider zal hoogstwaarschijnlijk na de verkiezingen van 2019 president worden. Het ANC won sinds 1994 alle landelijke verkiezingen ruim. En de partij kan zelfs besluiten Zuma eerder uit zijn presidentiële ambt te ontheffen. Die macht heeft de ANC-top.

Onder de bevolking is Ramaphosa de populairste kandidaat. Maar het is niet het volk dat de nieuwe leider van het ANC kiest. Dat doen zo'n 5000 afgevaardigden van ANC-districten. Volgens prognoses leidt Ramaphosa ook onder hen licht.

Corruptie

Maar de uitslag is niet te voorspellen, aangezien afgevaardigden anoniem stemmen en zij tot in het stemhokje stiekem hun stem kunnen wijzigen. Bij het verzamelen van steun onder afgevaardigden komt veel partijpolitiek kijken, vaak vermengd met corruptie.

Natuurlijk profiteert Ramaphosa van de impopulariteit van Zuma, meent Ralph Mathekga, maar de politiek analist denkt niet dat bij winst van Ramaphosa alle problemen van het ANC opeens zijn opgelost. "De corruptie zit diep", legt de schrijver van het boek 'When Zuma goes' uit. "Ramaphosa zal ook bij winst zijn tegenstanders binnen het ANC enigszins tegemoet moeten komen. Anders breekt er een partijrevolte uit."

Hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Kaapstad, Anthony Butler, denkt dat het essentieel is dat Ramaphosa wint. "Hij heeft een ambitieuze anti-corruptie-agenda en staat orthodox economisch beleid voor dat is gebaseerd op samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en vakbonden", stelt hij.

"Dlamini-Zuma lijkt slechts het desastreuze economische beleid van Zuma te willen doorzetten." Door talloze corruptieschandalen, een oplopende staatsschuld en wantrouwen tussen het bedrijfsleven en de overheid, balanceert Zuid-Afrika al enige tijd op de rand van de economische afgrond.

Dlamini-Zuma

Toch denkt Mathekga dat Dlamini-Zuma de strijd om het leiderschap zal winnen. Het Zuma-kamp heeft de overwinning harder nodig dan Ramaphosa, legt hij uit. Zuma en zijn vrienden proberen uit de gevangenis te blijven. Zij zullen bereid zijn veel corrupte beloftes te doen in ruil voor steun. Ramaphosa, multimiljonair en verschoond van corruptieverdenkingen, gaat wellicht net wat minder ver voor de winst.

Maar Butler, schrijver van een biografie over Ramaphosa, geeft Ramaphosa wel degelijk de meeste kans. Want met de relatief populaire Ramaphosa maakt het ANC meer kans de verkiezingen in 2019 te winnen en dat is in het belang van de ANC-afgevaardigden, verduidelijkt de hoogleraar. Want een verkiezingsnederlaag brengt hun eigen politieke posities in gevaar.

Zuma mag dus in principe nog anderhalf jaar aanblijven als president. Maar Mathekga kan zich niet voorstellen dat Zuma de termijn echt afmaakt. "Het ANC kan in 2019 simpelweg niet met hem als president, bedolven onder de corruptieschandalen, de verkiezingscampagne ingaan. De partij zal hem volgend jaar verzoeken af te treden. Alleen zal dat bij winst van Dlamini-Zuma wel een stuk comfortabeler voor Zuma gebeuren dan indien Ramaphosa wint."

783 corruptie-zaken tegen president Zuma

President Jacob Zuma is ongekend impopulair omdat zijn naam onlosmakelijk is verbonden met corruptie. Als vicepresident moest hij in 2005 al aftreden wegens corruptieverdenkingen. Zakenman Schabir Shaik betaalde Zuma geld om overheidsopdrachten voor zijn bedrijven te krijgen. Shaik werd voor die bewezen betalingen veroordeeld tot vijftien jaar cel. Zuma ontsprong de dans.

In 2007 werd Zuma opnieuw aangeklaagd voor corruptie. Daarbij ging het om ruim 783 aanklachten, van het aannemen van steekpenningen tot fraude en witwassen. Dit proces werd in 2008 onwettig verklaard op basis van vormfouten. Zuma werd kort daarna president. Sindsdien zijn er, tevergeefs, meerdere pogingen ondernomen om het corruptieproces te heropenen.

Tijdens zijn presidentschap gebruikte Zuma ook onrechtmatig publiek geld voor de verbouwing van zijn privéhuis en weigerde hij dat geld lang terug te betalen. Recenter richt de aandacht zich op zijn corrupte banden met zakenfamilie Gupta, die via hem zelfs het landsbeleid zou beïnvloeden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden