media

Zuckerberg: Trump gewonnen dankzij Facebook? Gestoord!

Facebook oprichter Mark Zuckerberg noemt het idee van nepnieuws op Facebook 'nogal gestoord'.Beeld anp

'Als ik me verkiesbaar stel voor het presidentschap, doe ik dat als republikein. Zij hebben de domste groep kiezers van het land. Alles op Fox News geloven ze. Zelfs als ik zou liegen, geloven ze wat ik zeg. Ik gok dat mijn kansen geweldig zouden zijn."

Veel mensen hebben deze quote van Donald Trump, hier vrij vertaald, voorbij zien komen op Facebook. Hij zei het in 1998 in een interview met People Magazine, zo viel in de begeleidende tekst te lezen. Denk-politicus Sylvana Simons herhaalde de woorden tijdens de uitzending van Pauw afgelopen woensdag, om te staven hoe arrogant Trump is. Ze beweerde zelfs stellig dat ze bewegende beelden van het interview had gezien.

Aan het einde van de uitzending kwam Jeroen Pauw er nog even op terug. "We hebben het gevoel dat we nog één ding moeten rechtzetten Sylvana. (...) Volgens onze redactie klopt het niet en is dit een photoshop", zei Pauw. Een 'hoax' dus, een verzinsel, een fabeltje. "Dan moet ik het terugnemen", ging Simons door het stof. "Dan ben ik in de socialmedia-valkuil gevallen."

Het was natuurlijk een opzienbarende uitspraak, maar Trump heeft hem nooit gedaan. Des te meer is het een schoolvoorbeeld van de bulk aan nepinformatie die tijdens de Amerikaanse verkiezingen op Facebook circuleerde.

Het presidentiële zadel

Dit bewuste voorbeeld spreekt niet bepaald in het voordeel van 'The Donald'. Toch beweren wetenschappers en traditionele media dat het nepnieuws op Facebook eraan bij heeft gedragen om Trump in het presidentiële zadel te helpen. De kritiek op Facebook luidt dat het netwerk weinig doet om misleidende nieuwsberichten over presidentskandidaten tegen te houden, en zo polarisatie stimuleert. Facebook-topman Mark Zuckerberg wijst alle aantijgingen van de hand.

Met de 'newsfeed' dringt Facebook de nieuwswereld binnen zonder enig journalistiek systeem, zegt Claire Wardle in The Guardian. Ze is onderzoeksdirecteur van het Centrum van Digitale Journalistiek van de Universiteit van Columbia. "Er is geen redactioneel kader, er zijn geen redactionele richtlijnen." Facebook selecteert de berichten in de newsfeed inderdaad niet op objectiviteit. Wat wel telt is het aantal keer dat een bericht gelezen of gedeeld is: de populariteit.

New York Magazine stelt dat Facebook zijn gebruikers een gepersonaliseerde stroom aan nieuwsberichten voorschotelt met een bepaalde politieke kleur, op basis van de dingen die de gebruiker leest, liked en deelt. Want zo werkt het algoritme achter de website.

Donald TrumpBeeld anp

Daardoor nemen ze geen kennis van andere meningen en politieke ideeën en zijn twee aparte 'filterbubbles' ontstaan: een voor conservatieven en een voor liberalen. Dat is een probleem, zeggen critici, want 44 procent van de Amerikanen neemt het nieuws tot zich via Facebook. Jay Rosen, hoogleraar journalistiek aan de Universiteit van New York, stelt in een Facebookbericht: "Iedereen met een miniem zelfbewustzijn die voor Facebook werkt, moet zich ernstig zorgen maken over zijn bijdrage aan deze maatschappelijke ramp."

Nieuwssite Buzzfeed analyseerde dat 38 procent van de nieuwsberichten op de drie grootste rechtsgeoriënteerde Facebookpagina's valse of misleidende informatie bevat. Bij de drie grootste linksgeoriënteerde Facebookpagina's is dat 19 procent. Het is dus niet alleen een Republikeins probleem. Wel opvallend aan de Republikeinse campagne is dat Trump deze berichtgeving omarmde en zo een aura van waarheid meegaf. Zo bleef hij de afkomst van Barack Obama in twijfel trekken, dichtte Hillary Clinton een slechte gezondheid toe, ontkende de klimaatverandering en noemde de media corrupt.

Netwerk van pubers

Waar kwam deze misleidende informatie vandaan? Onder meer van enkele obscure Amerikaanse pro-Trump-websites. Maar opmerkelijk genoeg ook van een netwerk van pubers in het Macedonische plaatsje Veles, zo ontdekte Buzzfeed. Daar werden het afgelopen jaar ruim honderd pro-Trump-websites opgericht, met namen als WorldPoliticus.com en TrumpVision365.com. Dat deden de pubers puur uit financieel oogmerk.

Hoe meer hun Facebookberichten gelezen, geliked en gedeeld worden, hoe meer advertentie-inkomsten ze van Facebook krijgen. De Macedonische jongens vertelden Buzzfeed dat sensationele berichten over politieke onderwerpen daar het meest geschikt voor zijn.

Eerder dit jaar werd Facebook er nog van beschuldigd anti-Trump te zijn. Het team van werknemers dat de nieuwsstroom moest controleren zou te veel liberale berichten doorlaten. Facebook ontkende maar zette het team toch op straat, om vervolgens alleen nog op het digitale algoritme van de website te vertrouwen. De website gaf wel toe dat er nog ruimte was voor verbetering.

Mark Zuckerberg omhelst president Obama.Beeld anp

Gisteren zei Zuckerberg op een tech-conferentie in San Francisco: "Persoonlijk vind ik het idee dat nepnieuws op Facebook de verkiezingen op enige manier heeft beïnvloed nogal gestoord. Kiezers nemen een besluit op basis van wat ze in hun leven meemaken."

Nog maar een heel klein deel van de berichten op Facebook is nepnieuws, volgens Zuckerberg. En zowel aanhangers van Clinton als Trump hebben volgens hem misleidende berichten over de tegenstander opgesteld. Dat het nieuws dat gebruikers via de newsfeed krijgen zeer eenzijdig is, ontkende Zuckerberg eveneens. Iedereen op Facebook heeft wel vrienden met andere politieke of religieuze denkbeelden. "Het nieuwsaanbod is daardoor veel breder dan twintig jaar geleden, toen er maar een paar grote tv-stations en kranten waren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden