Zou onze boosheid helpen?

In Japan is nauwelijks sprake van bezorgdheid over de nucleaire industrie, zelfs niet na het recente ongeluk in een opwerkingsfabriek. Alhoewel, in het Kashiwazaki-gebied zijn de eerste spandoeken zichtbaar. Maar daar staat de kerncentrale dan ook op een breuklijn.

Vanuit het raam van de slaapkamer kijken ze zo op het ongeluksgebouw in Tokaimura, dat nog geen veertig meter verder staat. Een blauw zeil hangt over de zandzakken die tegen de achterpui van de opwerkingsfabriek liggen opgestapeld.

,,Het duurde twee uur voordat ze ons waarschuwden'', zegt dochter Ebisawa (21). ,,We wisten van niks. Mijn moeder was de hele tijd gewoon thuis. Ik ben in de loop van de ochtend naar mijn werk gegaan, maar ook ik heb minstens een half uur in de straling doorgebracht. En ik wist van niets. Maar goed: ze hebben ons inmiddels onderzocht en we zijn gezond verklaard, hoor.'' Alsof het onweer weer is overgedreven.

In de tuin van de familie Ebisawa schuimbekt een grote bastaardhond. ,,Ja, wij hebben het voorrecht het dichtst bij de plek van het ongeluk te wonen'', zegt de dochter des huizes lachend, zelfs een beetje trots. ,,O, we eten gewoon onze groente, hoor. Die is immers veilig verklaard.'' De aubergines hangen er glimmend bij. Zijn de planten op hun land wel 'doorgemeten'? ,,Dat niet, maar wel in de omgeving. De meetresultaten waren geruststellend.''

Hoe komt het toch dat iedereen in Tokaimura zo berustend reageert, amper kwaadheid toont, en na het ongeluk in de opwerkingsfabriek overgaat tot de orde van de dag, alsof er helemaal niets is gebeurd? ,,Zou onze boosheid helpen?'', vraagt dochter Ebisawa op haar beurt. ,,Hadden we moeten vluchten? Verhuizen? Er is toch niks aan te doen. We moeten ons erbij neerleggen. Ja, zo denken de meesten hier.''

Bij een tankstation, op driehonderd meter van de opwerkingsfabriek, klaagt de eigenaresse van de pomp over het ongeluk, maar ze maakt zich niet druk over het gevaar van de fabriek, eerder over het slechte imago van Japan. ,,Kernenergie is zo slecht nog niet. Dit was een onfortuinlijk ongelukje, meer niet. Maar de hele wereld leest nu hoe klunzig Japan bezig is. Opeens is alles in en aan Japan slecht! Schrijft u liever over onze misdadige banken. Die geven helemaal geen rente en betalen hun topmanagers dikke salarissen!''

Ze is tamelijk gerust op de goede afloop van het kernongeluk. ,,Ze hebben hier alles gemeten. Zelfs mijn halsketting hebben ze meegenomen en op radioactiviteit getoetst. Geen radioactiviteit gevonden'', zegt ze glunderend. Maar voor de zekerheid doet ze het kettinkje voorlopig niet meer om. ,,Want metaal kán radioactiviteit vasthouden, weet u.''

Op driehonderd kilometer van Tokaimura ligt Kashiwazaki, aan de Japanse Zee: zeven grote gebouwen, half verscholen in een mooi duinlandschap. Bij de ingang van het bezoekersgebouw hangt een ingelijste oorkonde met daarop in koeieletters: 'World Record, Guinness Book of Records. Kashiwazaki Kariwa Nuclear Power Station, is de grootste kerncentrale ter wereld met een produktie van 8212 megawattuur.' Osamu Fujimoto, econoom in dienst van Tokio Electric Power Company (Tepco), rijdt de bezoeker langs de 7 Tepco-reactoren, langs een Japanse tuin en het haventje. Bij reactor nummer 6 parkeert hij de wagen. Van twee opleggers worden met hijskranen langwerpige staafcontainers met opgewerkte brandstof afgeladen. ,,De laatste brandstof van Sumitomo, ja, van de opwerkingsfabriek in Tokaimura. Hierna houdt het op. Die Sumitomo-fabriek in Tokaimura mag niet meer leveren. Wij moeten onze brandstof voortaan volledig uit het buitenland betrekken'', legt Fujimoto uit.

Hij laat de gemeenschappelijke controlekamer zien van de reactoren 6 en 7. Nummer 7 ligt stil wegens een periodieke onderhoudsbeurt. Nummer 6 is in bedrijf. Het is hier allemaal ontzettend veilig, verzekert Fujimoto. Hij wijst naar een Engelstalig plastic spandoek: 'Human Error! No Error!' ,,Daar moeten we het meest acht op slaan, op het voorkómen van menselijke fouten.''

Ongelukken zijn hier niet gebeurd sinds de eerste reactor in 1985 in bedrijf ging, vertelt hij. Ook de twee nieuwste reactoren (klaar in 1996 en 1997) staan stijf van de veiligheid. Alleen in reactor nummer 1 is een keertje 'narigheid' geweest, geeft hij toe. Een van de werknemers was vergeten een ventiel te controleren. Precies een jaar geleden lekte er laag-radioactief materiaal in het reactorgebouw. ,,Maar er was geen sprake van besmetting van de omgeving. De schade was nihil. Maar dat was dus zo'n menselijke fout waarvoor we moeten waken.''

Vermoedelijk zal deze kerncentrale in Kashiwazaki tot het jaar 2057 hoofdstad Tokio van stroom voorzien. De lange levensduur van de centrale is nodig om de hoge aanloopkosten terug te verdienen. Kashiwazaki is niet alleen de grootste kerncentrale ter wereld, maar ook de duurste. Totale bouwkosten: omgerekend 45 miljard gulden.

In het dorp Kariwa, het stadsdeel van Kashiwazaki dat naast de centrale ligt, heeft de bevolking gemengde gevoelens over de veiligheid, en dat mag opmerkelijk genoemd worden in dit land van de berusting. Tussen de lieflijke houten huisjes, op nog geen achthonderd meter van de kerncentrale, tiert de socialistische parlementariër Takahashi bovenop een roestige autobus tegen kernenergie. Zo'n zestig zwijgende silhouetten luisteren naar de beloofde verschrikkingen. Ze houden voorbedrukte spandoeken in de lucht. Hij verhaalt over het ongeluk in Tokaimura. Hetzelfde zou hier kunnen gebeuren. Kashiwazaki zou het Tsjernobil van Japan kunnen worden. De bevolking staart onbewogen naar de verroeste bus, alsof ze naar een te lange zondagse preek moet luisteren.

Een kalend oud vrouwtje, nog geen anderhalve meter hoog, neemt de stichtelijke waarschuwingen van de socialist op de bus ter harte. In haar wauwelende dialect geeft ze af op de lauwe bevolking van Tokaimura. ,,Het is toch wáár dat ze daar allemaal geld krijgen van de nucleaire industrie! Als ze kritiek hebben, worden ze ontslagen. Ze hebben hun ziel en zaligheid verkocht aan de duivel. Daarom houden ze hun mond.''

Is het hier anders? ,,Nou, eigenlijk niet. Helemaal fijn is het niet, zo'n enorm ding in je achtertuin. Maar het is een feit dat de fabriek ook voor veel mensen hier in de buurt werk betekent. Overal in Japan worden mensen ontslagen. Hier nemen ze juist mensen aan.'' Het vrouwtje hervat haar tirade. Kwaad is ze vooral op de mensen in Tokio, die hier hun elektriciteit vandaan krijgen. ,,Lekker ver van Tokio, hè? Wij de risico's, en zij de stroom! En dan nog klagen over de hoge elektriciteitsrekening.''

Osamu Fujimoto van Tepco wuift het aardbevingsgevaar weg. ,,Dat is allemaal uitgezocht. Onze kerncentrale is enorm stevig. Het fundament onder de reactoren is van zes meter dik gewapend beton. Het kan een aardbeving van 8 op de schaal van Richter weerstaan. We hebben natuurlijk laten uitzoeken of hier geen seismische breuken in de grond zitten. Die zijn er niet.''

Deze stellige uitspraak is op z'n minst een lichte vorm van jokken. De geoloog Yukimasa Tsuneishi (63), tot zijn pensionering drie jaar geleden werkzaam bij het seismologische instituut van de Universiteit van Tokio, waarschuwt al jaren tegen de gevaren van aardbevingen in het Kashiwazaki-gebied. ,,Ik heb vijf jaar geleden geprobeerd in Kashiwazaki en het naburige Nagaoka geologische meetapparatuur neer te zetten, om te bekijken in hoeverre de aardkorst daar beweegt. Daar loopt namelijk wel degelijk een oude breuk, zeg maar een soort litteken van een vroegere aardbeving, op een kilometer of tien ten oosten van de kerncentrale. Het is heel goed mogelijk dat we daar een betrekkelijk zware aardbeving zullen beleven.''

Hij legt uit dat met precisieapparatuur kan worden bepaald of er aardbevingsgevaar is. Maar hij kreeg geen toestemming voor zijn metingen. De overheid werkte hem tegen, kennelijk bang dat zijn bevindingen de bouw van de twee nieuwste reactoren zouden verstoren en vertragen.

Tsuneishi: ,,Die centrale kan wel tegen een stootje. Ik heb vroeger in een commissie gezeten die zich met de veiligheid van kerncentrales bezighoudt. En zo'n centrale kun je wel aardschokbestendig noemen. Ander punt is echter de veiligheid van de mensen. Die kerncentrale wordt door mensen bediend. Bij een zware aardbeving kunnen duizenden doden vallen, dat hebben we in Kobe gezien. Dát heeft uiteraard ook gevolgen voor zo'n centrale. En in Kobe, net als Kashiwazaki, is nooit rekening gehouden met verwoestende aardbevingen.'' De 5 000 dorpelingen in Kariwa en de 375 000 bewoners van Kashiwazaki en het naburige Nagaoka wonen op een tijdbom, aldus de geoloog. En dan heeft hij het niet over de centrale zelf, maar de onvoorspelbare aarde daaronder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden