Minaret

'Zou ik als 20-er dezelfde ontwikkeling kunnen doormaken als Abedi?'

Salman Ramadan Abedi Beeld RV
Salman Ramadan AbediBeeld RV

Alleen al de vraag stellen was pijnlijk. Dat hij er geen duidelijk antwoord op kon geven was nog erger.

Kenan Malik is neurobioloog en cultuurfilosoof. Hij werd in 1960 geboren in India en groeide op in Manchester in een moslimgezin. De gewetensvraag die hij besprak in The Guardian was of hij, als hij in deze tijd een twintiger was geweest, dezelfde ontwikkeling had kunnen doormaken als Salman Ramadan Abedi, de jongeman die 22 mensen vermoordde in de Manchester Arena, bij een concert van Ariana Grande.

Bloedvergieter Abedi als alter ego dus. Nogal een keuze. Hoe kan bij een filosoof als Kenan Malik, die publiceert in The Guardian en The New York Times, zelfs maar de beginnende gedachte opkomen dat hij, als hij nu jong was geweest, een massamoordenaar had kunnen worden? Hij waagt zich aan nog een vraag: had Abedi, als hij dertig jaar eerder was geboren, bij voldoende talent nu een verlichte publicist en wetenschapper kunnen zijn geweest? Ofwel Malik zelf als alter ego voor Abedi.

Malik worstelt ermee. Misschien, schrijft hij, heeft hij een beter moreel kompas dan Abedi, maar die verklaring, hoewel strelend, overtuigt hem niet. Zonder de illusie dat hij een afdoend antwoord kan geven wijst hij toch op boeiende verschillen tussen de omstandigheden, waarin hijzelf en Abedi opgroeiden. De tijdgeest was anders.

In het Engeland van de jaren tachtig kon Malik zijn jeugdige politieke woede op een creatieve manier kwijt, terwijl Abedi was aangewezen op de uitlaatklep van islamisme. Malik kwam via linkse adrenaline uiteindelijk in contact met de Verlichting. Abedi omarmde een ideologie van geweld en intellectuele stikstof.

Engels racisme

Wie van beiden groeide op in de moeilijkste tijd? Malik botste in de jaren zeventig op rauw Engels racisme. Op zijn witte school liep hij geregeld een blauw oog op of erger. Elke week was er wel ergens een aanslag met een brandbom op een migrantenhuis. Discriminatie op de arbeidsmarkt kreeg steun van vakbonden. Een gekleurde jongeman als Kenan Malik had alle reden zich gefrustreerd te voelen.

Hij koos voor links activisme. Zijn problemen als donkere jongen plaatste hij in een groter kader van sociale strijd. Hij voorkwam daarmee dat religieuze of etnische identiteit zijn denken totaal ging overheersen. Een stimulerend milieu maakte hem vertrouwd met uiteenlopende filosofische stromingen.

In de decennia die volgden verloor links zijn aantrekkingskracht op jongeren. De Berlijnse muur viel en Europese linkse partijen schudden hun ideologische veren af. Misschien was dat laatste wel een doorbraak van gezond verstand, maar het betekende ook dat links minder ruimte bood aan jongeren om hun radicalisme uit te leven.

Voor moslimjongeren bood zich als alternatief voor verwaterd socialisme een andere ideologie aan, die weigert veren af te schudden: het islamisme, dat volgens Malik het denken opsluit in een kooi. In die gevangenschap overleden ook het verstand en het geweten van zijn ‘alter ego’ Abedi.

En dat terwijl Abedi ogenschijnlijk veel mee had. Het Engelse racisme is afgenomen, schrijft Malik. De obstakels voor migrantenjongeren zijn nu kleiner dan destijds. Toch zijn de gevaren van ontsporing juist toegenomen. Maliks terugblik biedt misschien een begin van een verklaring. Impliciet komt hij toch wel in de buurt van een antwoord op zijn twee vragen. Het luidt ‘ja’. Ja, hijzelf had anno nu Abedi kunnen zijn, en ja, Abedi had anno 1980 een Kenan Malik kunnen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden