Zorgen voor elkaar financieel bestraft

Malva Rijna (66) verhuisde 18 jaar geleden van Curaçao naar Nederland. Zij woont in Rotterdam samen met een van haar vier kinderen.

Een hulpbehoevende oudere financieel straffen omdat hij of zij bij familie gaat wonen, dat is niet de bedoeling. Voor de meeste Nederlanders is dat ook niet aan de orde. Maar zo'n vijfduizend migrantenouderen zijn wel de dupe van de zogenoemde mantelzorgboete, die voor bijna alle andere ouderen niet geldt. Zij worden honderden euro's per maand gekort op hun uitkering.

De regering voerde vorig jaar de kostendelersnorm in voor mensen met een uitkering die op hetzelfde adres wonen. Wie samenwoont, heeft lagere kosten. Daarom besloot het parlement om deze uitkeringen te verlagen.

Maar de Tweede Kamer was bang dat de kostendelersnorm zou gaan werken als een mantelzorgboete voor AOW'ers. Een oudere die in een verzorgingstehuis gaat wonen krijgt een volledige uitkering, terwijl een oudere die bij familie of vrienden intrekt een deel van die uitkering kwijtraakt. Dat kan senioren ontmoedigen om bij anderen te gaan wonen om in hun zorgbehoefte te voorzien. En dat is nou precies niet de bedoeling van de gewenste participatiesamenleving.

Staatssecretaris Klijnsma (sociale zaken) gaf toestemming om te onderzoeken of dit inderdaad ontmoedigend werkt. De kostendelersnorm voor de AOW is inmiddels opgeschoven naar 1 januari 2018. Maar niet voor iedereen.

Wie niet genoeg AOW heeft opgebouwd, kan de mantelzorgboete wél krijgen. Gepensioneerden die niet van hun vijftiende tot hun 65ste in Nederland hebben gewoond, ontvangen een kleiner bedrag aan AOW. Zonder aanvullend pensioen komen zij onder de bijstandsnorm. Zij kunnen dan een bijdrage aanvragen die hun pensioen aanvult tot bijstandsniveau. Maandelijks ontvangen 41.500 ouderen deze Aanvullende Inkomensvoorziening voor Ouderen (AIO).

Met die AIO beginnen de problemen, die valt namelijk niet onder de AOW, maar onder de bijstand. Voor de bijstand is de kostendelersnorm al wel ingegaan. De korting die de norm met zich meebrengt, loopt vaak in de honderden euro's.

Het doel van die korting is mede het vergroten van het verschil tussen bijstandsuitkering en betaald werk. Dit zou mensen stimuleren een baan te vinden. Maar mensen met AIO zijn gepensioneerd, zij hoeven niet meer te werken.

Het gevolg? Van de 41.500 AIO'ers krijgen 5500 de mantelzorgboete opgelegd. Van deze ouderen is 90 procent migrant. Zij krijgen een boete omdat zij samenwonen met anderen, die vaak zorgtaken hebben voor de bejaarde medebewoners. Alle andere ouderen zonder aanvullende bijstand die precies hetzelfde doen, krijgen die boete niet.

Vijf ouderenorganisaties en twee migrantenorganisaties dienden vorige maand hierover een klacht in bij het College voor de Rechten van de Mens. De klacht is nog in behandeling.

Trouw sprak twee mensen die te maken hebben met deze korting.

"Al zijn hele leven woont mijn zoon bij mij. Hij is 47 jaar en verstandelijk gehandicapt. Ik overweeg nu om hem begeleid te laten wonen. Niet omdat ik dat wil, maar omdat we dan weer genoeg geld hebben. Vorig jaar is de uitkering van mijn zoon en mijn extra ouderenbijdrage gekort. Samen moesten we 340 euro per maand inleveren.

Nu is rondkomen lastig. Als we apart gaan wonen, hebben we weer genoeg geld. Dat is toch gek? Wij willen gewoon voor elkaar zorgen. Bij ons is niet een van de twee de mantelzorger. Ik zorg voor mijn kind, dat niet in staat is zelfstandig te wonen. Hij helpt mij ook, met schoonmaken en boodschappen doen. Die bezigheden kosten mij anders veel moeite. Twaalf jaar geleden werd ik op het zebrapad aangereden door een auto. Door het ongeluk kan ik niet meer lang staan of lang lopen. Ik moet er niet aan denken om alleen te wonen, maar ik heb het gevoel dat we daartoe gedwongen worden.

Ik doe zuinig met ons geld. Eerst ging ik een paar keer per week naar dagbesteding voor ouderen. Omdat ik slecht ter been ben, is dat een groot deel van mijn sociale leven. Nu ga ik niet meer zo vaak, dat scheelt een paar euro per week. Eten koop ik aan het eind van de maand en ik eet vaak uit blik, dat is goedkoop. Kleren kopen we eigenlijk nooit, alleen soms iets van de markt. Toch red ik het regelmatig niet. Mijn andere zoon legt dan wat geld bij."

Nazha Taoufiq (50) woont in Osdorp met haar man en kinderen. In 2008 nam zij haar zieke moeder in huis, die 24 jaar geleden van Marokko naar Nederland verhuisde.

"Mijn moeder overleed afgelopen september. Haar gezondheid was al jaren slecht. Ze had klachten aan haar hart, nieren en longen. Na een beroerte was zij niet meer in staat voor zichzelf zorgen. Mijn moeder vergat het gas uit te draaien en had last van angstaanvallen. Daarom nam ik haar bij mijn gezin in huis.

In 2015 werden mijn moeders inkomsten gekort. Ze ontving niet langer 1025 euro per maand, maar 565 euro. Dit bedrag was niet genoeg om van rond te komen. Zij kon niet gewoon meedraaien met de rest van ons gezin. Vanwege haar slechte gezondheid moest zij een speciaal dieet volgen, waardoor ik altijd apart voor haar kookte. Toen zij de trap niet meer op kon, lieten wij beneden een douche bouwen. Daarnaast waren haar verzekeringskosten door haar slechte gezondheid hoog. Mijn moeder in huis nemen kostte mij, behalve al mijn vrije tijd, ook elke maand ruim 100 euro.

Mijn man en ik werken beide fulltime, maar er moest altijd iemand thuis zijn om voor mijn moeder te zorgen. Daarom werkte ik overdag en mijn man in de vroege ochtenduren en in de avond. Een woning in een verzorgingstehuis zou vergoed worden, maar dat was geen optie voor mij. Ook heb ik nooit een beroep gedaan op de thuiszorg. Ik zorgde liever zelf voor haar. Daarmee hebben wij de overheid een hoop geld bespaard.

Jarenlang heb ik mijn moeder gewassen, aangekleed, medicijnen gegeven en op en neer naar het ziekenhuis gereden. Ik deed dat met liefde. Maar ik snap niet waarom mijn moeder daarvoor een boete kreeg."

Vijfduizend migrantenouderen zijn al dupe van mantelzorgboete

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden