Zorgen om uitbuiting en meer ongelukken op de werkvloer

Beeld Maartje Geels, HH

De Inspectie SZW kreeg in 2018 meer meldingen van schijnconstructies en van situaties waarin mensen zwaar financieel zijn benadeeld of zelfs uitgebuit.

Het aantal klachten dat binnenkwam bij de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid steeg van 7100 in 2017 naar 7633 vorig jaar. De klachten gaan grotendeels over oneerlijk werk zoals onderbetaling, of over werknemers die niet in Nederland mogen werken, maar dat wel doen.

Onder de gedupeerden zijn veel werknemers uit het buitenland, doorgaans mensen die bereid zijn om lange dagen te maken tegen veel te lage uurlonen en vaak hoge vergoedingen betalen voor slechte leefomstandigheden. Veelal zitten ze gevangen in afhankelijkheid van hun werkgever.

Inspecteur-generaal Marc Kuipers meldt bij het onlangs verschenen jaarverslag: “Er komen helaas meer klachten over onderbetaling. Maar ook over werkgevers die zonder vergunning buitenlandse werknemers aan het werk zetten. We zien in een aantal sectoren een voortdurende zoektocht naar het goedkoper maken van arbeid. De prijsvechters op de arbeidsmarkt.”

Legaal, maar onwenselijk

Sommige werkgevers proberen via schijnconstructies de kosten van arbeid te verlagen. Vaak zoeken zij via complexe en internationale constructies de randen van de wet op of gaan daar bewust overheen, meldt het rapport. Ook bedenken werkgevers legale, maar onwenselijke constructies waarvan werknemers de dupe zijn.

In 2018 heeft de Inspectie SZW onder meer onderzoeken ingesteld in de hotelschoonmaak. Daar bleken arbeidstijden niet te kloppen en er werd onderbetaald. Eén schoonmaakbedrijf kreeg voor deze misstanden een boete van 160.000 euro.

De Inspectie SZW onderzocht diverse constructies voor het niet-naleven van de cao. Zo lieten werkgevers werknemers via contracting werken, waardoor die een lager loon kregen dan waar zij volgens de cao recht op hebben. Dit komt onder meer voor in distributiecentra, bij pakketbezorgers en installateurs.

Postbusbedrijven

In de bouw en transport deed de Inspectie onderzoek naar constructies met postbus- en payrollbedrijven in het buitenland. Vakbonden zijn met sommige van deze onderzoeken juridische procedures gestart. Daardoor zijn constructies gestopt, weet de Inspectie SZW, en hebben ‘uitzendkrachten’ alsnog het hogere cao-loon ontvangen en zijn voor circa 2 miljoen euro aan schikkingen getroffen met werkgevers. Zo krijgen in de scheepsbouw nu 162 Roemeense werknemers hetzelfde loon als hun Nederlandse collega’s.

De Inspectie behandelde vorig jaar 138 zaken waarbij er een vermoeden van arbeidsuitbuiting was. Een karakteristieke situatie is dat arbeidskrachten in het land van herkomst geronseld worden, met schulden worden opgezadeld, worden geïsoleerd en geïntimideerd om dan onder slechte arbeidsomstandigheden lange werkweken te maken. De betaling is minimaal en soms ontvangen de arbeidskrachten helemaal geen loon.

Criminele werkgevers

Voor 26 zaken zocht de Inspectie samenwerking met de politie en gemeenten. Voor dertien zaken is een opsporingsonderzoek voorbereid. In totaal controleerde de Inspectie, met partners, 47 werkgevers op ernstige benadeling van werkenden. Dit ging om werkgevers in onder meer de transport en logistiek, land- en tuinbouw, horeca en detailhandel, bij uitzendbureaus en in de bouw. Het is de Inspectie gelukt om vorig jaar zeven ‘criminele werkgevers’ helemaal te laten stoppen.

Behalve over uitbuiting, maakt de Inspectie zich ook zorgen over het stijgende aantal ongelukken op het werk. Het aantal meldingen van een arbeidsongeval is met 4 procent gestegen van 4212 in 2017 naar 4368 in 2018. Vorig jaar vielen 71 dodelijke slachtoffers, een stijging ten opzichte van de 54 dodelijke slachtoffers die vielen bij ongevallen in 2017.

De meeste van deze fatale ongelukken vonden plaats in de sectoren bouw, vervoer en opslag, handel en industrie.

Lees ook: 

Foute bedrijven aan de schandpaal nagelen heeft geen enkel effect 

Ondernemers die hun personeel slecht behandelen, belanden op een site. Maar daar wordt nauwelijks op gekeken.

Dood door mestgas, tractor of stier; de groene sector is nog gevaarlijker dan de bouw 

De afgelopen tien jaar zijn er 190 doden gevallen op agrarische bedrijven. Daarmee is de groene sector nog gevaarlijker dan de bouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden