Zorg voor kritische wereldburgers

Schoolvakken Het onderwijs moet geen brave modelburgers voortbrengen, maar kritische wereldburgers, aldus Rob Adriaens. 'Vraagstukken in Nederland staan niet op zichzelf.'

Hoe moet het onderwijs van de toekomst er uitzien? De discussie over deze vraag is onlangs een nieuwe fase ingegaan. De leraren zijn aan zet. 'Geeft het advies van de commissie-Schnabel voldoende richting voor een nieuw curriculum' is de eerste vraag die werd voorgelegd. Schnabel pleit voor samenhang tussen schoolvakken. Dit geldt echter alleen binnen drie domeinen: mens & cultuur, mens & maatschappij en natuur & techniek. Allerlei vraagstukken rondom energie, water, klimaatverandering, voedsel en gezondheid spelen zich juist af op het grensvlak van de laatste twee domeinen. Nu is daar het vak aardrijkskunde als verbindende schakel, maar in het advies ontbreekt de samenhang tussen mens en natuur. Een ander onderdeel waar de richting nog moet worden aangepast betreft burgerschapsvorming.

Kloof

Burgerschapsvorming wordt gezien als redmiddel tegen de toenemende kloof tussen politiek en burger en de afwijzing van de Nederlandse samenleving door een deel van de bevolking. Burgerschap moet een kernonderdeel worden van het onderwijs. De inhoud moet bestaan uit aandacht voor de democratische rechtsstaat, mensenrechten, sociale vaardigheden en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Alles lijkt in het advies te draaien om de Nederlandse samenleving, die ook elders in het rapport veelvuldig wordt genoemd.

Deze invulling is te beperkt. Natuurlijk willen we jongeren bijbrengen dat ze respect moeten hebben voor de Nederlandse rechtsstaat en vrijheid van meningsuiting. Maar er is zoveel meer. Of we het nu willen of niet, onze jongeren zullen naast Nederlander steeds meer Europeaan en wereldburger zijn. Ze zullen meer dan wij in contact staan met mensen uit andere landen. Burgerschap kan dan ook beter worden veranderd in wereldburgerschap. Daarin past aandacht voor duurzaamheid, andere culturen en beeldvorming van andere landen. Dat laatste is van belang. Nederlanders hebben vaak een beperkt en eenzijdig beeld van andere landen, terwijl we door globalisering juist steeds meer met die landen te maken hebben. De afnemende aandacht van jongeren voor media die de achtergronden van het nieuws duiden, maakt dat beeldvorming van andere landen steeds belangrijker hoort te zijn in het onderwijs.

Wereldburgerschap heeft ook de voorkeur boven burgerschap omdat de vraagstukken die in Nederland spelen niet op zichzelf staan. Ze maken vrijwel altijd deel uit van grotere vraagstukken. Grenzen doen ertoe, maar de vraagstukken overstijgen Nederland en dienen in het onderwijs dan ook op die manier benaderd worden. Tenminste als we willen dat jongeren deze vraagstukken echt kunnen doorgronden.

Geopolitiek

Waar bij het burgerschap van de commissie-Schnabel de nadruk ligt op de vorming van brave modelburgers ('aardig en waardig') kan bij wereldburgerschap de nadruk juist liggen op de vorming van kritische wereldburgers. Aandacht voor geopolitiek ligt bijvoorbeeld voor de hand. In hun buitenlandse politiek laten landen zich vaak leiden door hun aardrijkskundige belangen. Begrip hiervan is voor jongeren van belang omdat ze dan beter inzien waarom bepaalde ontwikkelingen zich voltrekken. Laat dat nu precies zijn wat jongeren willen leren. In het rapport van de commissie-Schnabel staat namelijk de uitkomst van sessies op de Laks-leerlingencongressen in 2015. Die uitkomst luidt: 'Leerlingen willen weten waarom ze iets leren en ze hebben behoefte aan reflectie op de achtergronden, actualiteiten en ontwikkelingen in de wereld'. Laat ons in deze behoefte van leerlingen voorzien. We kunnen beginnen met burgerschap te veranderen in wereldburgerschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden