Zorg kost geld, rellen ook

De rellen in Groot-Brittannië kunnen verklaard worden vanuit een kil sociaal systeem waarin niet genoeg voor hulpbehoevenden wordt gezorgd, betoogt de Britse jongerenwerker Camila Batmanghelidjh.

Geplunderde winkels, uitgebrande auto's en woningen, relschoppende jongeren in capuchontruien.

Londen is opgeschrikt door straatgeweld, en de gebruikelijke reacties duiken op - straf degenen die verantwoordelijk zijn voor het geweld, want het zijn 'opportunistische criminelen' en 'walgelijke dieven'. Wie iets verder kijkt dan zijn neus lang is, zou de schuld van de problemen kunnen leggen bij een slechte verstandhouding met de politie of bij een gebrek aan ordehandhaving.

Ik denk dat de politie in dit land indrukwekkend werk verricht en onterecht de consequenties voelt van een veel breder maatschappelijk probleem. Voordat u sarcastisch verzucht 'daar gaat ze, criminelen vrijpleiten met een of ander zielig verhaal', wil ik twee dingen zeggen.

Ten eerste, geweld en plunderingen zijn nooit te rechtvaardigen. Ten tweede, wij straatwerkers zijn niet verbaasd over deze gebeurtenissen.

Via Twitter en Facebook is de perverse beweging aan de gang gehouden. Er werden uitnodigingen verspreid als: 'Onbeschermde winkels worden kort en klein geslagen. Dus kom, pak iets (gratis spullen!!!!). F... de smerissen, we zullen ze wegsturen met ONZE rel! Stop voor nu de buurt- en rassenoorlogen. Als je een brother ziet... GROET! En als je een smeris ziet.. SCHIET!"

Als dit een oorlog is, dan zijn de aanvallers op het eerste gezicht de 'wettelozen' en de verdedigers de gezagsgetrouwen. Je kunt bij de relschoppers en plunderaars eenvoudig de afwezigheid van een moraal aanwijzen.

Hoe, vragen wij ons af, kunnen zij hun eigen gemeenschap met zoveel minachting aanvallen? Maar de jonge mensen hebben een 'eenvoudig' antwoord, want zij hebben het gevoel dat zij niet echt bij die gemeenschap horen. De samenleving, zullen zij zeggen, heeft hen niets te bieden. In plaats daarvan voelen zij zich al jaren afgesneden van de maatschappelijke orde. De maatschappij drijft op samenwerking; individuen worden zelf verantwoordelijk gehouden, want meedoen levert persoonlijk gewin op. Angst of schaamte om te vervreemden, houdt de meesten van ons sociaal in het gareel.

Velen van ons die al lange tijd op straat werken, zijn bezorgd geraakt over de grote groepen jongeren die hun eigen parallelle anti-sociale gemeenschappen smeden met afwijkende regels. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen hachje, omdat de bestaande gemeenschap hun niets heeft gebracht.

Spullen met geweld verwerven is geoorloofd in buurten waar het gevoel van 'ieder voor zich' overheerst. Wie dit principe het beste toepast, heeft de beste kansen om te overleven. Drugshandel vergemakkelijkt de parallelle subcultuur, waarin de drugsdealer financieel aantrekkelijkere oplossingen biedt dan de sociale instellingen die te weinig middelen hebben om te concurreren. De verraderlijke opleving van anti-establishment gedachten wordt paradoxaal genoeg door de autoriteiten zelf in de hand gewerkt. Het gevoel groeit wanneer een om hulp schreeuwende moeder haar kind meesleurt naar de sociale dienstverlening, en de beveiliging beiden verwijdert. Het groeit ook in de blinkende scholen, waar ze zich stilletjes ontdoen van de grootste herrieschoppers. Loop een psychiatrische inrichting binnen en je zult zien dat er voor de patiënten niets anders te doen is dan aan het behang krabben. Ga naar de jongerencentra en je ziet dat het personeel zich heeft opgesloten in hun kantoren, omdat verwarde jongemannen met hun gewelddadige honden de ruimte domineren. Loop eens over de gallerij van een flat, met je baby in een kinderwagen, terwijl je overal de condooms en naalden moet ontwijken, op weg naar de lift waarin je in het beste geval de urinestank overleeft en in het slechtste geval wordt verkracht.

Ondertussen klopt de vreemdelingenpolitie aan bij de buren om een illegale bewoner op te pakken, terwijl zijn kinderen staan te krijsen. Britse kinderen zonder geldige papieren hebben vaak een moeder die via de prostitutie probeert te overleven, en nog steeds komt er niet genoeg brood op de plank.

Dit alles is geen eenmalige aanval op de waardigheid, het is een steeds terugkerende vernedering, een voortdurend gebrek aan bezit, in een samenleving die juist rijk is aan bezit.

Jonge, intelligente inwoners van de ghetto's zoeken een verklaring voor het feit dat zij steeds de klappen krijgen in dit kille Groot-Brittannië, veroordeeld als ze zijn tot een duisternis waarin ze niet eens voldoende menswaardig worden bevonden om hulp te krijgen. Barbaarsheid zit in ons allemaal. Sommigen hebben het geluk gehad dat ze er nooit hun toevlucht toe hebben hoeven nemen om te kunnen overleven; anderen, moe van hun vele mislukkingen, vinden het gerechtvaardigd om tot geweld te vervallen.

Onze leiders noemen de bescherming van de gemeenschap nog steeds het allerbelangrijkste. Het probleem is dat deze benadering niet blijkt te werken. De gemeenschap heeft gekozen wie er hulp waard is en wie niet. In deze economie van de valse moraal worden armen omschreven als slecht functionerend en faalt de gemeenschap. Eén aspect van deze mislukking wordt nu door de rellen aan het licht gebracht: de wetteloosheid is nu ineens zichtbaar voor iedereen. Minder zichtbaar is het zieke, verraderlijke geweld dat voortvloeit uit het sociale systeem. Dit is de prijs die je moet betalen als je niet voor mensen zorgt.

Gisteren kreeg ik een telefoontje. De kinderen vertelden me in vogelvlucht wat er was gebeurd in Brixton. Een buurtfeestje was verstoord door een groep jongemannen die kwamen graaien. Een paar jaar geleden zouden de kinderen die me belden nog hebben meegedaan, omdat ze toch niets te verliezen hadden. Een van hen was blijvend geschorst van zes scholen. Toen hij op de Kids Company aankwam, kon het hem allemaal zo weinig schelen dat hij geregeld met zijn hoofd tegen een glazen plaat beukte en zichzelf van woede tot bloedens toe beet. Hij zag er geen enkel kwaad in om anderen pijn te doen. Na intensieve sociale begeleiding en steun is hij nu weggelopen zodra de rellen begonnen, omdat hij meer waarde hechtte aan een gemeenschap waar hij bij hoorde en die hem omarmde, dan aan een gemeenschap die een beroep deed op zijn slechte kant.

Het kost geld om voor mensen te zorgen. Maar het kost ook geld om de gevolgen van rellen, geweld en asociaal gedrag op te ruimen. Ik laat het aan u om de financiële en morele rekensom te maken.

Camila Batmanghelidjh is oprichter van Place2be en Kids Company, twee organisaties die zich inzetten voor kinderen en jongeren in achterstandswijken. Dit artikel verscheen eerder in The Independent, op 9 augustus 2011.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden