Zorg is duur omdat dokters te lief willen zijn

Beeld Colourbox

Ronald Bartels, afdelingshoofd neurochirurgie van het Radbouwziekenhuis in Nijmegen, schreef onlangs dat hij de oorzaak kent van de sterke groei van de kosten van medische zorg. 'Zorg is duur omdat patiënten te veel willen.' Om de groei te keren moeten artsen vaker 'nee' verkopen.

De neurochirurg wees op een belangrijk gegeven: de Nederlandse zorg is een uitermate reactief systeem. De zorg levert wat patiënten vragen. Heel goed dat Bartels een lans breekt voor een grotere bewustwording van het perspectief van de patiënt: iedereen is zelf die patiënt en we hebben allemaal torenhoge verwachtingen over welke zorg we willen, zo niet eisen.

Toch legde Bartels de bal wel erg makkelijk en eenzijdig bij de patiënt - al stelt hij dat wij allemaal patiënt zijn. Ook de medische sector moet de hand in eigen boezem steken. Het komt van twee kanten: zorg gaat fundamenteel over een relatie tussen een zorgvrager en zorggever. Het kan nooit zo zijn dat de eisende zorgconsument eenzijdig het tij moet gaan keren.

Een recent en waargebeurd voorbeeld uit een Nederlands ziekenhuis (opgetekend voor onderzoek) illustreert dit. Een vrouw is al jaren patiënt van een oncoloog die spreekuur houdt. Borstkanker maakte dat eerst haar rechterborst, en later ook haar linkerborst werd geamputeerd. De laatste jaren komt ze regelmatig terug voor bloedonderzoek en scans. Die zijn zo gunstig dat de dokter haar beter verklaart.

De patiënte is helemaal niet blij als ze hoort dat ze niet terug hoeft te komen. Ze raakt in paniek: Dat kan niet! Ik word doodongerust als u mij niet elk half jaar controleert. Het is al een keer teruggekomen. Ik mag er niet aan denken, echt niet. De dokter zwicht en zegt de halfjaarlijkse scans toe. Als de vrouw weg is, zegt de arts triomfantelijk: Lieve dokter, of niet soms? Dit praktijkvoorbeeld komt uit mijn boek 'De zorgval', over het conflict tussen zelfredzaamheid en kwetsbaarheid in de zorg.

Goede zorg draait om 'aansluiten en afstemmen'. Dat betekent dat een arts steeds opnieuw en heel secuur moet kijken en luisteren wie er voor hem of haar zit, en wat die persoon nodig heeft, en wat die persoon niet per se vráágt maar wel verlangt - al is dat geen geldig begrip binnen de marktwerking. Dat kan alleen als artsen zich verdiepen in die ander. Anders snappen zij niet goed wat er op het spel staat.

De dokter moet niet slechts goed communiceren - die moderne stoplap van de zorg - maar belangstellend zijn en begrijpen dat zijn eigen werk er beter van wordt als hij de betrekking met de patiënt aangaat.

Vanuit deze zorgvisie bezien, lijkt de dokter uit het voorbeeld misschien lief, maar handelt hij bij nadere beschouwing vreemd. De patiënte is ongerust, maar medisch gezien is ze genezen. Wel 'genezen' maar duidelijk niet 'beter'.

Doorbehandelen is dan niet lief. Die scan is eerder belastend en misplaatst. De vrouw wordt blijvend tot patiënt gemaakt, medisch onderzoek houdt haar ongerustheid gaande. Het is duur: de scan kost 1100 euro per jaar, plus de consulten en het laboratoriumonderzoek.

In de nieuwe, innovatieve zorgvisie die 'presentie' heet, zou de arts met mevrouw gesproken hebben over haar onzekerheid en wat daartegen gedaan kan worden. Dan zouden ook de kosten veel lager uitvallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden