Zorg en werk vraagt maatwerk (opinie)

De oproep om over werktijden te praten is terecht. Het combineren van ouderschap en werk vraagt vooral om grotere flexibiliteit. Niet om een starre 30-urige werkweek.

Onze maatschappelijke instituties hebben zich nog niet goed aangepast aan een vaak onderbelichte revolutie op de arbeidsmarkt: de feminisering van de arbeid. FIlosoof Rutger Claassen beschreef terecht deze ontwikkeling in Letter & Geest van afgelopen weekend.

De opmars van vrouwen op de arbeidsmarkt is mede het gevolg van de omslag van een industriële economie, die drijft op spierkracht, naar een kennisintensieve diensteneconomie, die het vooral moet hebben van communicatieve vaardigheden, creativiteit en menselijk talent. Er is groeiende vraag naar vrouwelijk talent. Dat botst met het grotere belang van de opvoeding van kinderen. Juist tijdens de opvoeding wordt het goud van de kenniseconomie gedolven: normen en waarden, aanpassings- en leervermogen, leren om rekening te houden met anderen.

De belangrijkste kostenpost bij het opvoeden van kinderen is op dit moment de gemiste carrièrekansen van de ouders. Institutionele vernieuwing is daarom geboden. Jonge ouders moeten in de talenten van hun kinderen kunnen investeren zonder daarbij hun eigen menselijk kapitaal te hoeven afschrijven.

Rutger Claassen stelt een 30-urige werkweek voor. Dat is een oplossing uit de vorige eeuw: het collectief en verplicht verkorten van de werkweek. In plaats van een van boven opgelegde dwangbuis is juist meer flexibiliteit nodig. Werk moet beter kunnen meebewegen met variërende zorgverantwoordelijkheden gedurende de levensloop. De kunst is om het spitsuur van het leven te ondersteunen vanuit twee nieuwe ’levensseizoenen’. De eerste nieuwe levensfase is die tussen het verlaten van het ouderlijk huis en het stichten van het gezin: het speelkwartier van het leven. De tweede is de fase tussen het moment waarop kinderen het ouderlijk huis verlaten en het moment waarop de gezondheid het laat afweten.

Zelfs als door de vergrijzing de arbeidsmarkt steeds meer gespannen wordt kan het spitsuur toch meer ontspannen worden. Als we maar in andere levensfasen bereid zijn meer te werken. In plaats van de werkweek collectief te verkorten, moet juist een langere werkweek mogelijk zijn in de levensfasen waarin mensen weinig zorgverantwoordelijkheden hebben. Zo zorgen we in een vergrijzende samenleving voor voldoende handen aan het bed.

De grote uitdaging is om nieuwe loopbanenpatronen te vinden die beter aansluiten bij de biologische klok van vrouwen. Loopbanen zijn nu te veel gericht op de mannelijke kostwinner die zich zijn hele werkzame leven voltijds aan zijn carrière kan wijden. Waarom moeten vrouwen carrière maken tijdens het spitsuur van het leven als zij biologisch bestemd zijn om kinderen op deze aardbol te zetten? Terwijl mannen op hun vijfenveertigste aan hun pensioen denken, willen vrouwen dan juist weer meer terug in het arbeidsproces.

Juist een langer, gezond leven biedt kansen om een loopbaan op de arbeidsmarkt te verzoenen met ouderschap. Door arbeid beter over het leven te spreiden wordt de gezinsfase ontlast. Vandaar het belang van een hogere pensioenleeftijd door zuiniger te zijn op menselijk talent.

Toekomstgerichte bedrijven ontwikkelen carrièrepatronen voor werknemers die perioden met intensieve zorgverantwoordelijkheden meemaken. Ze zorgen er daarbij voor dat de vaardigheden van werknemers goed worden onderhouden tijdens perioden van minder intensieve arbeid. Verlof, eventueel in deeltijd, wordt zo een onderdeel van personeelsbeleid dat erop is gericht dat mensen niet opgebrand raken maar zich voorbereiden op een langer werkzaam leven.

Dit vereist een geheel nieuw denken over scholing en verlof. Alleen zo binden werkgevers de schaarse talenten van de toekomst.

Grotere flexibiliteit in de inrichtingen van ons arbeidzame leven kan samengaan met een grotere flexibiliteit in de indeling van de werkdag. In sommige sectoren zal het bijvoorbeeld mogelijk zijn te werken met twee ploegen, waarbij de vaders de kinderen naar school brengen en de moeders de kinderen van school halen. Zulke werktijden ontlasten ook het spitsuur op de weg. We benutten zo niet alleen onze verkeersinfrastructuur efficiënter maar ook onze kantoorruimtes en fabrieken.

En wat te denken van een omgekeerde seizoensarbeid: ouderen die ’s winters volop werken maar zomers genieten van meer rust en Europa rondreizen met een caravan.

Rutger Claassen vraagt terecht om een cultuuromslag in het denken over werktijden en loopbanen. Maar het verzoenen van ouderschap en werk vraagt vooral om maatwerk, flexibiliteit en creativiteit. Afhankelijk van de aard van het productieproces en de wensen van werknemers moeten bedrijven zelf nadenken over werktijden en loopbaanpatronen die beter passen bij de levensfasen van de schaarse werknemer van de 21e eeuw.

Er is geen standaardrecept. De tijd van centrale oplossingen is voorbij. In plaats van iedereen te dwingen in een dwangbuis van dertig uur is juist een grotere flexibiliteit in de lengte van de werkweek nodig om creatieve oplossingen te vinden voor het verzoenen van ouderschap en werk.

iEerdere artikelen over dit onderwerp zijn na te lezen op www.Trouw.nl/discussie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden