'Zorg dat ze zich Nederlander voelen'

reportage | tsluiting draagt bij aan radicalisering, zeggen deskundigen, maar regel ook betere imams

En toen stuurde iemand een filmpje. Uit Aleppo. Een filmpje van een grafsteen met de naam van een 27-jarige Hollandse jongen. Gedood door een bom.

Ademloos luistert de zaal naar Mohammed. Zijn zoon trok in 2013 naar Syrië en kwam daar om. In de Badr-moskee in de Amsterdamse wijk Bos en Lommer is een debat over radicalisering van moslimjongeren. De gebedsruimte zit stampvol. Zijn achternaam geeft Mohammed niet. Gespreksleider Felix Rottenberg maant bezoekers geen foto's te nemen.

Rond 2011 verloor zijn zoon zijn baan in de bouw, vertelt Mohammed. Hij kwam nergens aan de bak en woonde met zijn vrouw bij zijn ouders. "Toen we in 2013 op vakantie in Marokko waren, tijdens de heilige maand ramadan, belde hij vanuit Nederland. 'Papa ik wil je iets vertellen. Ik ben nu op het vliegveld. Ik ga naar Saudi-Arabië om Arabisch te leren.'"

De eerste tijd belde hij inderdaad met een Saudisch nummer. Tot Mohammed op een dag '00963' op het schermpje van zijn telefoon zag: het Syrische landnummer. "Hij gaf toe dat hij in Aleppo zat. Hij zei dat hij in een vluchtelingenkamp hielp, dat hij nuttig werk deed."

"Op de tent waar hij werkte viel een raket, volgens een vriend van hem. Als zoiets je overkomt, bestaat het gevoel niet. Ongeloof heerst er, ik dacht dat ik mijn zoon goed kende. Maar dit is het lot. Het was voorbestemd. Het was door onze Schepper bepaald dat hij daar zou omkomen. Die gedachte gaf ons kracht."

De zaal is er stil van. Dan komen de theorieën, de verklaringen.

De salafistische imam Aboe Ismail van de As-Soennahmoskee in Den Haag: "Die jongens zijn weliswaar moslims, maar ook gewoon Hollanders. Die zich vaak vervreemd voelen. Sommige dingen die ze zeggen kloppen ook: dat ze gediscrimineerd worden. Erken het. Vervolgens moet je ze tips en tools geven om iets positiefs met hun frustratie te doen. Als imams, als vaders, als moslimgemeenschap. Die jongens moeten zich als Nederlanders gaan voelen en gedragen."

Samira Bouchibti, VVD-raadslid in Amsterdam: "Ik kom schrikbarend veel leerlingen op vmbo's tegen die zich geen Nederlander noemen of voelen, maar moslim. Hun hekel aan Nederland groeit."

"Als je nooit de bal toegespeeld krijgt en anderen wel, dan doet dat pijn", zegt de Rotterdamse socioloog Ilias El Hadioui. "Er is heel veel emotionele verwaarlozing. Die jongens, je hoeft ze maar aan te raken of ze gaan huilen. De eerste 17 jaren krijgen ze te horen dat ze niks kunnen. En als ze 18 zijn is het: waarom heb je nog niets gedaan."

Uitsluiting draagt bij aan radicalisering, maar verklaart het niet, zeggen de sprekers. De moslimgemeenschap moet de hand in eigen boezem steken en de problemen met radicaliserende jongeren niet afwentelen op de samenleving. "We moeten dit probleem als óns probleem gaan zien", zegt Aboe Ismail. De rol van ouders en moskeeën komt uitgebreid ter sprake.

"Jullie moeten betere imams neerzetten", roept een vrouw van in de veertig met hoofddoek. "Imams die goed Nederlands spreken!"

De hartekreet vindt bijval op het podium. Er zijn imams nodig die 'met beide benen' in de samenleving staan, zegt Aboe Ismail. Hij vermoedt dat "tachtig tot negentig procent van de moskeeën tekortschiet". De imams staan mijlenver af van tweede- en derdegeneratie-Marokkanen in Nederland en kunnen ze niet helpen hun weg te vinden in de samenleving.

De liberale jongerenimam Yassin Elforkani deelt die analyse. Maar kijk ook naar wat je ze over de religie leert, zegt hij: "Ik sprak een directeur van een basisschool. Zij is moslim en zei: 'Ik keur het geweld van IS niet goed, maar de ideologie, daar voel ik eigenlijk wel wat voor.' Dat leeft ook onder jongeren. We moeten een stevig theologisch alternatief bieden."

Ook de imam van de Badr-moskee, Elhoussain Younes, zit in de zaal. Hij zegt niets. De in 2002 uit Marokko overgekomen vijftiger preekt in het Arabisch. "Twee keer per week krijgt hij Nederlandse les", zegt bestuurslid Abdelhafid El Mouden. "Een jongere van de moskee helpt hem met zijn huiswerk."

Nieuwe Syriëgangers

Er reizen nog steeds nieuwe Nederlandse jihadgangers naar Syrië, meldde minister Van der Steur (veiligheid en justitie) deze week. Momenteel zijn er zo'n 230 mensen naar Syrië of Irak vertrokken om zich aan te sluiten bij Islamitische Staat (IS). Ongeveer 150 van hen zijn nog in het strijdgebied, 40 keerden terug naar Nederland en 42 Syriëgangers zijn omgekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden