Zorg dat mbo'ers echt iets te kiezen hebben

MICHELLE SMIDPSYCHOLOOG en DEELNEMER NATIONALE DENKTANK 2016

Meer maatwerk op het mbo, dat is een stokpaardje van de politiek, het bedrijfsleven en natuurlijk het beroepsonderwijs zélf. Automatisering, verdwijnende banen, en een meer diverse samenleving vragen om een flexibeler middelbaar beroepsonderwijs.

De recente invoering van 'keuzedelen' op het mbo is daar dan ook op gericht. Met de keuzevakken wil de minister van onderwijs twee doelen bereiken: studenten die zich meer persoonlijk ontwikkelen en flexibeler onderwijs dat beter aansluit op de arbeidsmarkt. Die arbeidsmarkt verandert constant en tegelijkertijd zijn er ook duidelijke regionale verschillen. Waar er in Limburg een keuzedeel is voor het bakken van vlaaien binnen de sector 'Bakker en Banket', leren mbo-studenten in Friesland juist suikerbrood te maken. Maatwerk is natuurlijk goed, maar worden de keuzevakken op dit moment ook echt op de beste manier ingevuld?

Momenteel zijn scholen gelang het niveau verplicht een minimum van 240 uur aan keuzedelen aan te bieden. Mbo's kunnen daarbij zelf kiezen hoe ze dat invullen. Hoewel het nu lijkt alsof studenten meer keus krijgen binnen hun opleiding, valt dat in de praktijk behoorlijk tegen. Scholen kunnen binnen een opleiding namelijk volstaan met twee keuzedelen.

We zien daarnaast dat er niet of nauwelijks rekening wordt gehouden met de praktijk waarin studenten terechtkomen. Als we het landbouwkwalificatiedossier erbij pakken, zien we dat maar twee van de 23 keuzedelen op ondernemerschap zijn gericht, terwijl zeker 70 procent van de studenten uiteindelijk zzp'er zal worden. Een strategische invulling van keuzevakken is daarbij niet ongewoon. Scholen zijn om financiële en praktische redenen geneigd juist die vakken te selecteren waarvoor zij al docenten in huis hebben.

Ook studenten zullen in het nieuwe systeem genegen zijn strategisch te kiezen, zeker wanneer in 2018 de zogenoemde 'slaag-zakbeslissing' wordt doorgevoerd. De keuzedelen gaan in dat geval meetellen voor het behalen van het mbo-diploma, waardoor het kiezen van een 'makkelijk' vak verleidelijk wordt. Hetzelfde geldt voor scholen, die in de eerste plaats hun diploma-rendement hoog willen houden. En welke school wil dat nou niet, aangezien de financiering van instellingen afhangt van dit rendement?

undefined

Potentie

Het is niet de eerste keer dat beleidsmaatregelen van het Rijk in de praktijk tegen obstakels aanlopen. Er is echter ook potentie. De minister kan namelijk iedere drie maanden nieuwe keuzedelen vaststellen, waardoor verbeteringen op een zeer korte termijn kunnen worden doorgevoerd; een unicum binnen ons onderwijssysteem. Het louter uitbreiden van de lijst zal echter volstrekt ontoereikend zijn, als scholen en studenten uiteindelijk toch kiezen voor de makkelijkste opties.

De keuzedelen zijn potentieel een verrijking, maar zeker ook een verzwaring van het curriculum. De slaag-zak-beslissing is dan ook niet het antwoord. Een goed alternatief zou het apart behalen van certificaten voor de keuzevakken kunnen zijn. Hierdoor kan de student zich onderscheiden en ontwikkelen, maar bepaalt het keuzedeel niet of een student zijn diploma haalt. Ook scholen zullen in dit geval eerder voor de niet-strategische optie gaan.

Mét aparte certificering en zónder consequenties voor de slaag-zakbeslissing, hebben keuzedelen daadwerkelijk een kans. Zo niet, dan dreigt de komst van de keuzedelen, net als vele andere oplossingen in onderwijsland, in de kloof terecht te komen tussen beleid en praktijk van goedbedoelde maar matig uitgevoerde overheidsmaatregelen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden