'Zoon van Sijbe, dat betekent niks'

DOKKUM - Het kostte oud-burgemeester H. Sybesma van Dokkum begin jaren tachting moeite om de Friese achternaam van zijn voorouders terug te krijgen. Door de invoering van de burgerlijke stand in Friesland rond 1811 was het Sijbesma geworden, op z'n Nederlands. Maar die puntjes en die ij-klank vond hij vréselijk. Bovendien was de betekenis weg. ,,Zoon van Sijbe, dat ís niks.''

Voortaan kunnen mensen met een van oorsprong Friese familienaam welke destijds in de Nederlandse spelling is geregistreerd, hun naam zonder veel gedoe wijzigen. De traditionele uitspraak geldt daarbij als criterium.

Een goede stap, vindt Sybesma, die tot aan de de Raad van State met een oude akte moest wapperen om aan te tonen dat een van zijn voorvaderen geen Sijbesma heette en dat er door de dienstdoende ambtenaar 200 jaar terug dus een schrijffout was gemaakt.

,,Gezien de vele reacties en vragen die ik na afloop kreeg, denk ik dat dit in een grote behoefte voorziet'', aldus de oud-burgemeester, die later ook voor 45 familieleden naamsverandering aanvroeg en kreeg.

Veel Zijlstra's, Wijnia's, Dijkstra's, Sijpersma's en ga zo maar door, gebruiken steevast de oude Friese geslachtsnaam: de ij spreken ze uit als ie en schrijven ze als y. Maar op poststukken en documenten van overheidsinstanties komen ze steeds weer de verhollandste versie tegen en sommigen vinden dat storend.

,,Zo iemand voelt zich geen Dijkstra, omdat hij door zijn ouders en anderen nooit zo is genoemd'', licht provinciaal taaladviseur A. Riemersma toe. Hij verwacht niet dat veel mensen nu tot naamswijziging besluiten. ,,De meesten zijn wel aan dat verschil in uitspraak gewend.''

Behalve om Dijkstra of Dykstra gaat het ook om klinkers en medeklinkers in namen als Zuidema (in het Fries Sudema), Lootsma (Loatsma), De Vries (De Fries), Tjepkema (Tsjepkema) en Schaapstra (Skaapstra).

De mate waarin het Fries hier afwijkt van het Nederlands is echter miniem vergeleken met naamverschillen die voorkomen in een aantal andere Europese regio's, zoals de Balkan en Wales.

Vooral vanwege de verschillen dáár is in in het Europees handvest voor regionale talen en talen van minderheden afgesproken de procedure voor naamswijziging te vereenvoudigen. ,,Dat Nederland dit nu regelt, moet je eigenlijk zien als een solidariteitsactie'', aldus Riemersma, die over het wetsvoorstel adviseerde.

De Friese schrijver en dichter Meindert Bijlsma uit Kimswerd neemt de telefoon op met 'Bylsma'. Hij denkt er sterk over zijn naam te laten veranderen, als dat straks simpeler wordt. ,,Bylsma klinkt me veel vertrouwder in de oren dan Bijlsma'', zegt hij. ,,Maar ik hoorde dat het nogal duur is.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden