Zonnig wonen in een collectief berkenbos

In een landschappelijke woonwijk is het groen meer dan opsmuk alleen. En nee, er hoeft niet elk weekeinde met de buren samen te worden geschoffeld.

Een beetje makelaar weet dat de term landschappelijk wonen geld in het laatje brengt. Als de omgeving van een woning op Funda wordt aangeprezen als bosrijk, waterrijk, landelijk of parkachtig kan een woning wel 30 procent meer opbrengen dan een vergelijkbare woning zonder groen.

Om in aanmerking te komen voor het label 'landschappelijk woonproject' moet het groen meer zijn dan alleen opsmuk; het moet ook landschappelijke meerwaarde opleveren. Dat was althans een van de criteria om er als groen woonproject uitgepikt te worden voor het boek 'Landschappelijk wonen, 34 voorbeelden in en om de stad'. Een team van architecten, landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen en bestuurskundigen selecteerde ze uit de ruim tweehonderd groene woonvormen die Nederland rijk is.

Voor het project Berkenbos in het Drentse Zuidlaren moesten de privétuintjes en de goedkope rijtjeswoningen uit het oorspronkelijk stedenbouwkundig plan wijken voor een collectief berkenbos met daarin dertig sociale huurwoningen en 21 koopwoningen. Ze zijn in blokken geplaatst en hebben allemaal vrij zicht en veel zon. De houten veranda's met een rood pannendak die de woonblokken omlijsten, zijn een knipoog naar de boerenschuren uit de buurt.

Het project Berkenbos kwam er door dankzij een bevlogen opdrachtgever. Tot voor kort waren die dun gezaaid. Bouwers zijn enorm huiverig om voor landschappelijk wonen te kiezen. De opgebouwde frustratie daarover was een belangrijke reden voor architectenbureau Faro om mee te werken aan dit boek, schrijft directeur Jurgen van der Ploeg in het voorwoord. "Verscheidene malen hebben we aan opdrachtgevers voorstellen gedaan voor landschappelijk wonen. Maar als puntje bij paaltje kwam, kozen zij tot onze teleurstelling toch bijna altijd voor de zekerheid van een traditionele verkaveling."

Ondanks de crisis op de woningmarkt is de markt nu rijp aan het worden voor de ontwikkeling van projecten met groen wonen, stellen de samenstellers van het boek. De krimp van plattelandsgemeentes, het einde van de bouw van grote Vinexwijken, de aanpak van naoorlogse wijken en landbouwgebieden die vrijkomen voor woningbouw, maken het klimaat gunstig om na te denken over woonlandschappen die ook een ecologische en recreatieve functie hebben. De voorbeelden uit het boek dienen daarvoor ter inspiratie.

Onder die voorbeelden bevinden zich ook een paar oude, groene arbeiderswijken die op kosten van bevlogen filantropen zijn neergezet, zoals Coopersburg in het Friese Akkrum. De kleine arbeiderswoningen uit 1901 vormen samen een monumentaal landgoed in een waterrijk Engels landschapspark. Deze woningen voor de armen en ouden van dagen van het Friese Akkrum zijn gebouwd door Folkert Harmens Kuipers, een rijke weldoener die als Frank Cooper in Amerika fortuin had gemaakt met warenhuizen. Een deel van dat fortuin investeerde hij in zijn geboorteplaats.

Een recenter voorbeeld is Duinpark in Den Helder. Daar maakte een probleemwijk plaats voor een gevarieerde woonwijk met een kunstmatig duinlandschap. Het geeft de bewoners het gevoel dat ze permanent op vakantie zijn.

Dat vakantiegevoel weten fotografen Karel Tomeï, Hans Peter Föllmi en Daniel Nicolas met hun foto's en luchtfoto's het hele boek door op te roepen. Buren die een roseetje op het terras drinken; kinderen die in korte broek op het gras met een bal aan het spelen zijn; joggers op een terrein met veldbloemen; de projecten met gemeenschappelijk groen roepen allemaal een saamhorigheidsgevoel op.

Wie huiverig is voor het concept uit vrees elk weekeinde met de buren in de gemeenschappelijke tuin te moeten schoffelen, hoeft zich geen zorgen te maken. Op een enkele idealistische ecowijk na, besteden de meeste verenigingen van eigenaren het onderhoud van het gemeenschappelijke groen uit aan hoveniers. Soms ook tot teleurstelling van bewoners voor wie dat gezamenlijke nu juist reden was om een huis in een groene wijk aan te schaffen.

"Er werd een beeld geschetst dat de bewoners van alles samen zouden doen in de tuin. Er zou een moestuin komen, een vlindertuin, een pluktuin, maar dat is er allemaal nog steeds niet. De stichting, die toch veel geld in kas heeft, onderneemt maar weinig", zegt Puck Jansen, bewoonster van het wijkje Stadstuin in Amersfoort in een van de reportages uit het boek waar ook de bewoners aan het woord komen.

De mooie foto's maken de bundeling van groene woonvormen tot een fijn koffietafelboek voor de geïnteresseerde leek. Eentje die wel af en toe stroef leest door het vele architectenjargon. In die zin is 'Landschappelijk wonen' vooral een boek van ontwerpers voor ontwerpers.

Landschappelijk wonen, 34 voorbeelden in en om de stad, Uitgeverij Blauwdruk, € 59,90.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden