Zonnekoningen die jarenlang aankliederen

Als het niet zo'n tragisch slot had, zou je het een hilarisch verhaal kunnen noemen. Joke Prins ging in 1998 naar neuroloog Jansen Steur, met haar vader als patiënt. Maar binnen de kortste keren was zij zelf patiënt. Prins vertelde het in 'Nieuwsuur'. "In de wachtkamer kreeg ik een migraine-aanval. Jansen Steur schoof meteen m'n vader opzij en voor mij werd een mri-scan aangevraagd. Twee weken later volgde de telefonische uitslag: multiple sclerose (ms)."

De vrouw zit nu in een rolstoel. Niet vanwege ms, want dat heeft ze niet, maar door een foute lumbaalpunctie in een van Jansen Steurs overbodige onderzoeken. Ze is slechts een van de vele slachtoffers van de neuroloog van Medisch Spectrum Twente. De omvangrijkste medische strafzaak uit de geschiedenis, noemde 'RTL Nieuws' het. In één adem volgde die andere affaire: Diederik Stapel, 'de grootste wetenschapsfraudeur ooit.' 55 van zijn 137 publicaties blijken uit de duim gezogen: van vleeseters zijn hufters tot rommel op straat maakt racistisch.

Jarenlang konden twee wetenschappers liegen en bedriegen zonder dat iemand ingreep. Toezichthouders, collega's of vakgenoten, ieder hield z'n mond. In 'P&W' gaf Stapel-onderzoeker Pim Levelt een droeve opsomming: "Zeventig co-auteurs, twee visitatiecommissies, tien leescommissies en een leger van reviewers van toptijdschriften hadden niets in de gaten." Stapel is slechts het topje van de ijsberg, suggereerde Levelt. "Als het bij Stapel fout is gegaan, waarom bij anderen dan niet?"

Zoals ook de affaire Jansen Steur niet op zichzelf staat. 'EenVandaag' noemt op zijn website zeven ziekenhuizen waar medisch specialisten jarenlang onbelemmerd konden aanrommelen. "Zijn ze van god los?", vroeg verslaggever Erik van Prooijen terecht. "Dat is niet een beeld dat ik herken", zei Marcel Daniels namens de Orde van Medisch Specialisten. "De controle is veel strenger geworden." Een ongeloofwaardig antwoord met de recente misstanden in het Ruwaard van Putten Ziekenhuis vers in het geheugen.

Het was onmacht en damage control wat we zagen. In het 'Journaal' een relativerende Bernhard Uitdehaag van de Vereniging voor Neurologie: "In elke beroepsgroep kan dit gebeuren." En in 'RTL Nieuws' Hans Clevers van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen: "Fraude zoals door Stapel gepleegd hoort bij de wetenschap. We zullen ermee moeten leren omgaan." In geen van beide gevallen ook maar één blijk van bezorgdheid over een volledig falend controlesysteem, laat staan een oplossing. Gewoon 'ermee leren omgaan'.

Gelukkig hebben we op zulke momenten Mariëlle Tweebeeke nog. Hoe kan het dat een chirurg in opdracht van Jansen Steur gaat snijden in een hersenpan waarin niets afwijkends te zien is, vroeg ze in 'Nieuwsuur' aan Herre Kingma. De hoogste baas van Medisch Spectrum Twente praatte er eerst een poos omheen (vast geleerd van de afdeling communicatie) om tenslotte te verzuchten: "Kwestie van overwicht van Jansen Steur."

Instituties deden jarenlang hun werk niet, waardoor twee 'zonnekoningen' ongestoord konden blijven aankliederen. Als Stapels studenten en de media er niet bovenop waren gedoken, was daarin nog steeds niets veranderd. Dat was de les van deze tv-avond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden