Zonnebaars: hoofdpijn voor watermanagers

Dieren en planten van buiten kunnen een plaag zijn voor Nederlandse soorten. Soms ook zijn ze een aanwinst. Trouw neemt deze zomer acht van deze 'exoten' onder de loep.

Waterberging en natuurontwikkeling zijn twee typisch Nederlandse begrippen die, opmerkelijk genoeg, belangrijke ingrediënten zijn voor de explosieve toename van een exotische vissensoort in Nederland: de zonnebaars.

De kleurige vis staat in de mondiale toptien van schadelijke exoten onder de vissen. Waar hij ooit door vijverliefhebbers werd binnengehaald als een prachtig beest dat ook nog eens een goed hulpje is in de muggenhuishouding, groeide hij al gauw tegen de klippen op. En wat doe je dan, als je op een 'diervriendelijke manier' van je teveel aan zonnebaarzen wilt afkomen? Dan zet je ze gewoon uit in de natuur. "Op veel plaatsen heeft dat dramatisch uitgepakt," weet bioloog Hein van Kleef van de Stichting Bargerveen. "Er zijn vennen waar geen libel en geen amfibie meer groot wordt omdat de zonnebaarzen alle larven opvreten."

Bestrijding met snoeken
De zonnebaars komt nu al een eeuw als exoot voor in onze wateren, maar de problemen lopen de laatste decennia pas echt goed uit de hand. "Er is nog erg weinig praktische ervaring met bestrijding van de vissen," vertelt Van Kleef. Dit najaar begint hij, samen met Staatsbosbeheer, in een ven in het Mastbos bij Breda met een experiment dat dan ook vanuit de hele wereld met belangstelling wordt gevolgd. Van Kleef: "Om te beginnen heeft de beheerder het afgelopen voorjaar het grootste deel van de zonnebaarzen uit het ven gevangen met fuiken. Als je het daarbij zou laten, dan planten de overgebleven zonnebaarzen zich alleen maar sneller voort. Als tweede stap willen we dit najaar jonge snoekjes uitzetten in het ven. We hopen dat de druk van de zonnebaarzen op de snoekjes door de vangactie is teruggebracht. Op die manier zou er een stabiele populatie van volwassen roofvissen moeten ontstaan die de zonnebaarzen in toom gaat houden. Er is nog niemand die dit ooit heeft geprobeerd."

Bolwerk van exotische vis
Bij gebrek aan bewezen effectieve zonnebaarzenbestrijding is voorkómen van het probleem dus nog altijd het beste, benadrukt de onderzoeker. "In Nederland worden veel projecten bedacht die waterberging met natuurontwikkeling combineren. Maar vooral in zandige beekdalen kun je op die manier ongewild ideaal voortplantingswater creëren voor zonnebaarzen. Deze vissen houden van kale, zandige oevers om holen in te graven. Er zijn verschillende nieuw gecreëerde vennen in voormalige landbouwgebieden die op die manier bolwerken zijn geworden van deze exotische vis."

Bij natuurontwikkelingsprojecten zou je er dus rekening mee moeten houden dat een ven niet kan overlopen in een beek, ook niet in tijden van extreem hoog water, waarschuwt Van Kleef.

"Dan zorg je alleen maar voor razendsnelle verspreiding van de vissen. En als een ven toch overtollig water kwijt moet, zou je dat door een overstortbuis op een duiker kunnen doen, zodat de vissen tenminste binnenblijven."

Onderzoek van Van Kleef en zijn collega's van de Stichting Bargerveen heeft laten zien dat de zonnebaarzen in Nederland, wrang genoeg, vooral hebben geprofiteerd van het natuurherstel rond vennen. "In vennen die worden gebaggerd om overtollige voedingsstoffen te verwijderen, rijzen de zonnebaarzen vervolgens de pan uit. Ze profiteren van de zandige bodems die dan weer verschijnen. In ons onderzoek hebben we tien van dat soort vennen gevolgd, en in alle tien zagen we in de jaren daarna enorme hoeveelheden van deze vissen. Maar nietsdoen is meestal ook geen optie als je de natuur wilt stimuleren. We hopen dan ook dat het vangen van de grootste hoeveelheid zonnebaarzen en het uitzetten van snoeken het probleem in de hand kan houden." Bang dat hij met het introduceren van de snoek de ene rover door een andere vervangt, is Van Kleef niet echt. "Je mag ervan uitgaan dat snoeken veel minder jagen op amfibieën en ongewervelde dieren zoals libellenlarven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden