Zonder wetenschap

De Islamitische beoefenaar der natuurwetenschap, die zich rekenschap wil geven van de verhouding van islam en natuurwetenschap en met dat doel voor ogen die verhouding in het verleden en het heden overziet, ontbreekt het waarlijk niet aan stof tot bezinning. Want mocht hij ten gevolge van een oppervlakkige analyse van de hedendaagse situatie, die op het eerste gezicht niet op een bijzonder innige relatie tussen islam en natuurwetenschap schijnt te wijzen, de overtuiging zijn toegedaan, dat het van weinig betekenis kan zijn, zich met de verhouding van twee zaken bezig te houden, die geheel buiten elkaars sfeer schijnen te liggen, een korte verdieping in de geschiedenis van die relatie zal deze overtuiging spoedig doen wankelen.' Een citaat uit 'Cultuurgeschiedenis van het Christendom', een standaardwerk uit de jaren vijftig dat ik zit te lezen en waarin ik christelijk en christendom heb vervangen door islamitisch en islam. Het is iets wat me al langer bezighoudt: net zoals het christendom moet de islam zich toch op een of andere manier tot de moderne wetenschap verhouden, zou je zeggen, maar hoe? Natuurlijk maken moslims gebruik van de vruchten ervan, technologie in de vorm van auto's, mobieltjes, atoomenergie, medische snufjes en wat niet al, maar wat geloven ze ervan? Of moet je de gemiddelde gelovige er liever niet naar vragen?

Hoe je het ook wendt of keert, de modale christenen van vroeger, mijn psalmzingende en bijbellezende opa en oma, hebben moeten leren leven met de gedachte dat er andere, fatsoenlijke mensen zijn die niet per se in de schepping geloven en voor wie de menselijke geest een biologisch en chemisch gegeven is. Het heeft de nodige pijn en moeite gekost maar inmiddels houdt het westerse geloof het inmiddels op een of andere manier met de wetenschap uit. Maar is de islamitische wereld ook zo van Marx, Darwin en Freud doordrongen, of van haar eigen varianten daarvan die ik eerlijk gezegd niet ken? Het is een retorische vraag geloof ik. De Arabische cultuur, die in het verleden zoveel grote wiskundigen en astronomen heeft opgeleverd, heeft het er wat dat betreft bij laten zitten.

Natuurlijk zijn er slimme en gedreven islamitische wetenschappers, maar hun kennis en ontdekkingen hebben de dampkring der gewone gelovigen niet bereikt, krijg je sterk de indruk. Terwijl wij inmiddels allang niet meer zonder psychologie, biologie en natuurkunde kunnen, die onverbiddelijk in ons systeem zijn gesijpeld, staan diezelfde grootmachten nog altijd voor de poorten van de leerstellige islam. 'Gelukkig de onwetendheid van de kinderen van Mohammed! Lieflijke eenvoud, zo gekoesterd door onze profeet, altijd doet gij mij denken aan de onschuld van weleer en aan de rust die heerste in het hart van onze vroegste vaderen.'Dat laat de verlichte denker Montesquieu in zijn 'Lettres Persanes de Pers Radi' zeggen in een brief over 'wetenschap en techniek in het Westen' aan zijn vriend Usbek die in het wereldse Parijs ronddwaalt.

Heel veel lijkt er sinds die achttiende eeuw niet veranderd. Wonderlijk eigenlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden